Toczeń rumieniowaty układowy (SLE, TRU) – przyczyny, występowanie, objawy, leczenie, rokowanie

Toczeń rumieniowaty układowy (inaczej TRU lub SLE) należy do autoimmunologicznych chorób tkanki łącznej, może dotyczyć praktycznie każdego organu czy układu w ludzkim organizmie. Istotą choroby jest zaburzenie funkcjonowania układu immunologicznego, który błędnie rozpoznając własne tkanki – atakuje je. Jest to tzw. autoagresja. Ogólną zachorowalność szacuje się w granicach 30-50 przypadków na 100 000 mieszkańców, przy czym kobiety są aż 10-krotnie bardziej narażone na wystąpienie SLE,

Przyczyny SLE

Nie istnieją jednoznaczne przyczyny wystąpienia tej choroby. Zakłada się, że jest to połączenie czynników genetycznych, środowiskowych oraz hormonalnych. Jego pojawienie się może być związane między innymi z ekspozycją organizmu na bodźce pobudzające rozwój objawów. Do zakładanych przyczyn i czynników ryzyka możemy zaliczyć:

  • płeć kobiecą (można więc powiązać chorobę z wysokim poziomem hormonów takich jak estrogen czy prolaktyna)
  • zakażenia drobnoustrojami takimi jak retrowirusy
  • zażywanie środków antykoncepcyjnych oraz stosowanie terapii hormonalnej
  • zażywanie leków mogących wywołać polekowy toczeń
  • tłusta dieta i palenie papierosów

Podział tocznia oraz jego objawy

Rozróżnia się toczeń skórny oraz układowy. Podział ten został stworzony ze względu na charakterystyczne objawy oraz miejsce rozwoju choroby. W pierwszym przypadku zajęta jest skóra, natomiast w drugim – narządy wewnętrzne takie jak płuca, mózg, serce czy nerki. TRU ma podstępny początek. Dzieli się na okres zaostrzenia oraz remisji. Podczas remisji objawy są łagodne i niecharakterystyczne, dlatego często choroba jest mylnie diagnozowana. W czasie zaostrzenia może dojść do poważnych objawów, w tym niewydolności nerek, a nawet zapalenia naczyń mózgowych. Charakterystyczne objawy tocznia układowego rumieniowatego:

  • objawy dermatologiczne – najczęściej spotyka się z wypryskiem na twarzy w kształcie motyla. Obejmuje on policzki oraz nos. Jednocześnie u ponad 60% pacjentów występuje nadwrażliwość na światło słoneczne. Innymi objawami dermatologicznymi są: łysienie, owrzodzenie błony śluzowej nosa, pochwy lub jamy ustnej, zmiany skórne przypominające pokrzywkę, plamica, linijne krwotoki podpaznokciowe
  • objawy płucne – często dochodzi do zapalenia opłucnej oraz do wysięku do jamy opłucnowej. Zmiany w płucach mogą prowadzić do ich włóknienia, co objawia się suchym kaszlem i dusznościami. Rzadziej spotyka się nadciśnienie płucne.
  • objawy ze strony nerek – w tej grupie objawów występuje kłębuszkowe zapalenie nerek, co jest najczęstszą przyczyną śmierci chorych na toczeń. Jest ono szczególnie niebezpieczne, ponieważ może rozwijać się bezobjawowo aż do momentu poważnych powikłań. U osób z TRU należy więc regularnie kontrolować ciśnienie tętnicze oraz wykonywać badanie moczu
  • objawy neurologiczne – TRU może zająć centralny układ nerwowy, jak również nerwy obwodowe oraz czaszkowe. Na skutek tego u pacjentów pojawiają się: problemy psychiatryczne (depresja, niepokój, psychoza), napady padaczkowe, przewlekłe bóle głowy, neuropatie i pląsawice
  • objawy hematologiczne – takie jak limfopenia (obniżony poziom limfocytów) i niedokrwistość występująca u 5% chorych
  • objawy ze strony układu pokarmowego – zapalenie otrzewnej, mdłości, bóle brzucha, zapalenie naczyń krezkowych, niekiedy wodobrzusze
  • objawy sercowo-naczyniowe – zapalenie błon surowiczych, zapalenie osierdzia, zapalenie mięśnia sercowego, niewydolność serca, objaw Raynauda (drętwienie i bielenie palców rąk na skutek kurczenia się naczyń krwionośnych, czego przyczyną może być niska temperatura oraz stres). Z toczniem często współwystępuje miażdżyca.
  • objawy stawowo-mięśniowe – stawy są zajęte niemal u wszystkich cierpiących na TRU. Najczęściej są to drobne stawy rąk i stóp, nadgarstki oraz kolana. Rzadziej stawy proksymalne. W efekcie ich zajęcia dochodzi do pojawienia się dolegliwości bólowych, obrzęków i wysięków, przy czym nie dochodzi zazwyczaj do ich deformacji. Jeśli chodzi o mięśnie, charakterystycznym objawem choroby jest wędrujący, zmieniający swoje nasilenie ból. Efektem tego jest niechęć pacjentów do aktywności fizycznej, co skutkuje zanikiem mięśni

Do objawów ogólnych zaliczamy ospałość, osłabienie, uczucie rozbicia, brak apetytu, utratę masy ciała, stany podgorączkowe i gorączka. U pacjentów z toczniem dużo częściej rozpoznaje się niedoczynność tarczycy.

Kryteria rozpoznawania tocznia układowego rumieniowatego

Amerykańskie Towarzystwo Reumatologiczne opracowało kryteria ułatwiające diagnozę choroby. Spełnienie czterech z jedenastu przemawia za jej rozpoznaniem. Zaliczamy do nich:

  1. Rumień w kształcie motyla na twarzy
  2. Rumień krążkowy
  3. Owrzodzenia jamy ustnej
  4. Nadwrażliwość na światło
  5. Ból lub zapalenie co najmniej 2 stawów, bez nadżerek
  6. Zapalenie błon surowiczych
  7. Zmiany w nerkach
  8. Zaburzenia neuropsychiatryczne
  9. Zaburzenia hematologiczne
  10. Zaburzenia immunologiczne
  11. Obecność przeciwciał przeciwjądrowych

Do innych metod diagnostycznych zaliczamy RTG stawów, ogólne badanie moczu, EKG, biopsję nerek, MRI głowy oraz badanie krwi. Najczęściej w pierwszej kolejności wykonuje się analizę moczu i krwi. Oceniając mocz należy zwrócić uwagę na obecność białek oraz elementów morfotycznych. Wykonując badanie krwi należy sprawdzić, czy nie ma w niej charakterystycznych dla tocznia przeciwciał.

Są to: ANA (przeciwciała przeciwjądrowe) wykrywane u ponad 95% chorych, Ro i La dotyczące często noworodków, dsDNA, przeciwciała przeciw histonom obecne często w toczniu polekowym oraz przeciwciała przeciwfosfolipidowe. W okresie zaostrzenia choroby wykonuje się badanie OB (krwinki czerwone opadają wówczas szybciej) oraz badanie stężenia dopełniaczy C3 i C4 (ich obecność znacznie się zmniejsza).

Metody leczenia choroby

Obecnie rokowanie pacjentów znacznie się poprawiło. Niestety toczeń należy do chorób, których całkowita likwidacja nie jest możliwa. Leczenie obejmuje farmaceutyki oraz fizjoterapię, które mają na celu poprawę jakości życia oraz zmniejszanie skutków choroby.

W pierwszej kolejności leczenie obejmuje edukację pacjenta. Powinien on zostać uświadomiony jakie czynniki mogą wpłynąć na zaostrzenie choroby, czego powinien unikać oraz jak skutecznie chronić organizm. Leczenie farmakologiczne zależy od stopnia nasilenia objawów oraz ich lokalizacji. Łagodna postać choroby może być leczona niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi. Postać umiarkowana zmusza do korzystania z leków sterydowych, natomiast postać ciężka powinna być leczona terapią skojarzoną. Podsumowując, do najczęściej wykorzystywanych środków farmakologicznych należą kortykosteroidy, leki przeciwzapalne oraz leki przeciwmalaryczne.

Inną metodą poprawiania jakości życia jest wspomniana wyżej fizjoterapia. Należą do niej: aktywność ruchowa (kinezyterapia), masaże oraz fizykoterapia. Regularne ćwiczenia wpływają korzystnie na układ krwionośny, funkcjonowanie stawów, siłę mięśni i kości oraz układ oddechowy. Fizykoterapia ma działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwobrzękowe. Połączenie wszystkich możliwości zwiększa szanse chorego oraz znacznie wpływa na poprawę komfortu życia codziennego.

 

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.