Siatki centylowe – czym są, do czego służą, rodzaje, jak używać i interpretować wyniki

Siatki centylowe to pewna forma wykresów podzielonych na jednakowe rozmiarowo prostokąty. Na pionowej linii określana jest wartość wagi albo wzrostu dziecka, a na poziomej jego wiek liczony w miesiącach. Na takiej siatce znajdują się centyle, które przypisuje się do każdego wzrostu i wagi dziecka w zależności od płci i wieku dziecka. Tak więc, wyróżnia się dwie siatki:

  • dla dziewczynek;
  • dla chłopców.

Oczywiście na wykresie oznaczony jest jedynie średni wzrost i waga dzieci w określonym wieku. Taka wartość jest otrzymywana jeśli polowa dzieci charakteryzuje się tym samym wynikiem. Najlepiej jeśli wymiary dziecka znajdują się na wartości 50. centyla. Jeśli zaś z siatki wychodzi liczba 97. centyl to jest to nadal norma ale jej górna granica i określa się dzieci, które jak na swój wiek są naprawdę wysokie. Dolna granica to 3 i tutaj „pacjenci” rosną wolniej niż swoi rówieśnicy. Przez środek wykresu przebiegają linie krzywe określające granice normy. Zazwyczaj są one oznaczane jako 97, 90, 75, 50, 25, 10 i 3 centyl.

Do czego służy?

Siatka centylowa jest używana do określenia jak przebiega rozwój fizyczny malucha. Na pierwszy rzut oka może się to wydawać, że korzystanie z niej jest trudne, ale w rzeczywistości do proste urządzenie. Dzięki niemu można regularnie sprawdzać jak zmieniają się proporcje, czy nie ma jakichś dysproporcji, dziecka poprzez oszacowanie aktualnego centyla. Ponadto da się porównać te dane z rówieśnikami. Przez taką siatkę da się szybko zauważyć wszelkie nieprawidłowości podczas rozwijania się malucha i w rezultacie dowiedzieć się gdzie leży przyczyna problemu.

Podczas pierwszych tygodniach/miesiącach życia, jeśli matka decyduje się na karmienie piersią, taki rodzaj wykresu daje możliwość oceny, czy taki sposób karmienia jest prawidłowy i czy w zupełności wystarczający.

Siatki centylowe służą jednak nie tylko do określania parametrów niemowlaków i maluchów, ale można z nich korzystać jeśli chce się oszacować rozwój ludzi do ukończenia przez nich pełnoletności.

Centyle

Skoro mowa o siatce centylowej, należałoby najpierw powiedzieć co oznaczają same centyle. Jest ich łącznie 100 i określa się je przez wartości od 1 do 100. To jaką liczbę uzyska dziecko mówi jaką pozycję zajmie pośród swoich rówieśników. Dla przykładu, 50 centyla równa się wadze/wzrostowi 50% dzieci. Przy wartości 20 centyla – 20% osobników w tym samym wieku jest od niego chudszych, a 90% większych.

Rodzaje

Bez względu na to w jaki sposób karmiony jest maluch, siatka centylowa, którą się wybierze powinna zostać opracowana względem dzieci karmionych naturalnie (piersią). Wszystkie powinny bowiem przybierać na wadze tak samo szybko. Takie siatki centylowe zostały opracowane przez WHO (Światową organizację zdrowia). Te które znajdują się w książeczkach zdrowia zostały stworzone na podstawie dzieci nie karmionych naturalnie. Nie będą więc adekwatne w stosunku do tych, odżywianych za pomocą mleka matki.

Obsługa

Siatkę centylową nie jest trudno obsługiwać. Na początek należy wybrać taką, która odpowiada płci i wiekowi dziecka. Następnie znajduje się na osi:

  • poziomej – wiek liczony w latach/miesiącach;
  • pionowej – bieżąca waga dziecka określana w kilogramach.

Z tych dwóch miejsc prowadzi się proste linie prostopadłe. Punkt, w którym się przetną określa się pozycją centylową. Najlepiej jeśli znajduje się w granicach określanych jako prawidłowe danym przedziale (na pomiędzy lub na jednej z krzywych).

Pomiary

Nie wolno mierzyć dziecka na siłę. Podczas tej czynności mały pacjent nie powinien się denerwować ani bać, w końcu nie będzie mu się działa żadna krzywda. Jeśli pomimo prób uspokajania go, niemożliwe jest jego chwilowe nieporuszanie się, lepiej zrezygnować z badania.

Wzrost

  • Niemowlęta – pomiar wzrostu tak małego dziecka najlepiej jest wykonywać stopniowo. Na przykład najpierw liczy się długość od głowy do szyi, potem od niej do bioder, następnie biodra-kolana i na końcu kolana-stopy. Ma to swoje wskazanie, ponieważ na początku niemowlak nie jest w stanie samodzielnie wyprostować nóg, a rodzic/lekarz nie powinien tego robić na siłę.
  • Starsze dzieci – bose i rozebrany(tak by było widać czy się nie garbi), pacjent ma stanąć przy pionowej miarce patrząc się prosto przed siebie i mają złączone ze sobą stopy i kolana.

Należy pamiętać, że wzrost rano i wieczorem może się od siebie różnić!

Waga

Dziecko przy ważeniu powinno być rozebrane, wliczając w to pieluszkę. Ma to być bowiem czysta waga, niezafałszowana jakimikolwiek dodatkowymi gramami. Samo pomieszczenie ma być ciepłe, by nie doszło do zmarznięcia. Ponadto w ciągu doby waga może się zmieniać, więc sam pomiar powinno się wykonywać mniej więcej o tej samej porze.

Częstotliwość

Zbyt częste używanie siatki centylowej nie jest wskazane ponieważ dziecko, z dnia na dzień nie zmieni nagle swojej wagi i wzrostu. Przez to rodzice mogą zacząć martwić się, że z ich potomkiem jest coś nie tak, co w końcu może negatywnie wpłynąć także na niego. Najlepiej skonsultować się z położną albo lekarzem prowadzącym, jakie odstępy między badaniem będą najkorzystniejsze. Po upływie paru miesięcy, w większości przypadku wystarczy, że pomiar będzie się robić co 2-4 tygodnie.

Normy na siatkach

Norma to punkt przecięcia się linii poziomej i pionowej.

  • Wąska – Norma wąska to taka, gdzie przecięcie się kresek przypada na wartości mieszczące się w przedziale 25 a 75 centyla. Takie wartości dotyczą połowy dzieci w tym samym wieku co badany pacjent.
  • Szeroka – Norma szeroka, jak sama nazwa wskazuje jest już szersza. Jej rozpiętość mieści się w granicach 10 a 90 centyla. Odejmując liczbę centyli od siebie wychodzi na to, że w tym zakresie mieści się aż 80% dzieci.

Przy wyniku mniejszym niż 10 centyl lub większym niż 90 centyl. Pacjent ma, adekwatnie, niedowagę lub otyłość. Należy się w takiej sytuacji zgłosić do lekarza.

Niepokojące objawy

Jeśli masa i wzrost malucha, od samych narodzin szacuje się wciąż na tym samym centylu, ale w jego górnej lub dolnej granicy normy, nie ma się czym martwić. Dopiero przy nagłej zmianie wartości, na przykład na wartość mniejszą niż 3 centyle może być spowodowane jakąś chorobą. Równie niepokojąca jest dysproporcja jeśli waga dziecka znajduje się np. na niskim centylu, ale jego wzrost już na znacznie wyższym.

U dzieci których masa mieści się na siatce centylowej w centylach 2-9 oraz 91-98, powinno rozpocząć się obserwację jak przebiega wzrost dziecka. Nie oznacza to jest, że od razu trzeba zacząć je dokarmiać czy zbyt wcześnie wprowadzić bardziej zmodyfikowane i urozmaicone jakościowo. U niemowlaków w górnej granicy zaś, nie zmniejsza się liczby karmienia by zmniejszyć jego wagę.

Dopiero jeśli siatka centylowa wskazuje punkt większy niż 97-98 lub mniejszy niż 2-3 centyle trzeba rozpocząć diagnostykę dzieci. Jeśli są one szczupłe, należy wykonać badania dotyczące wystąpienia celiakii, ewentualnych alergii, zaburzeń z metabolizmem, anemii, czy przypadkiem nie ma infekcji układu moczowego, albo czy nie rozwinęła się choroba układu krążenia/pokarmowego. Największe maluchy zaś trzeba poddać badaniom na choroby metaboliczne, czy ich tarczyca pracuje prawidłowo lub nie pojawiła się cukrzyca

Siatki centylowe – czym są, do czego służą, rodzaje, jak używać i interpretować wyniki
5 (100%) 5 votes
Może ci się spodobać również

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.