Próchnica – przyczyny, pierwsze objawy oraz leczenie

Próchnica zębów jest zakaźną chorobą bakteryjną dotykającą twarde tkanki zęba. Objawia się demineralizacją substancji nieorganicznych i w konsekwencji proteolizą (rozkładem) substancji organicznych pod wpływem kwasów wydzielanych przez bakterie a ulokowanych w płytce nazębnej. Bakterie powstają w wyniki metabolizmu cukrów o pochodzeniu zarówno zewnątrzustrojowym jak i wewnątrzustrojowym.

Próchnica w naszym kraju dotyka ok. 95% dorosłych mieszkańców. Ponad połowa kilkuletnich dzieci już posiada zaawansowany stopień próchnicy, co drugi nastolatek nie posiada kompletnego uzębienia.

Przyczyny próchnicy

Próchnica to proces chorobowy polegający na stopniowym odwapnianiu i rozpadzie tkanek twardych zęba. Najczęściej jako przyczyny próchnicy uznaje się  4 czynniki, które zachodzą jednocześnie:

  • bakterie
  • cukry
  • podatność organizmu
  • czas

Bakterie

W jamie ustnej człowieka żyje ok. 300 gatunków bakterii, z czego większość nie wyrządza większej szkody. Za próchnicę odpowiedzialne są głownie te bakterie, które:

  • rozkładają cukry
  • produkują kwasy organiczne
  • tolerują kwaśne środowisko

A jest to głównie gatunek bakterii zwany Streptococcus mutans. Tworzą one nalot na zębach zwany płytką nazębną. 80% masy płytki nazębnej to drobnoustroje, pozostałe 20% stanowią organiczne podłoże ułatwiające przyleganie drobnoustrojów do szkliwa.

Bakterie rozlokowane na płytce nazębnej pod wpływem zwiększonego stężenia cukrów mogą zachować się rozmaicie:

  • mogą przyspieszyć metabolizm
  • skrócić  szlaki metaboliczne – metabolizm cukrów ograniczy się tylko do glikolizy oraz wytworzenia kwasu mlekowego, prowadząc do zakwaszenia płytki i demineralizacji twardych tkanek zęba,
  • mogą wywołać polimeryzację cukrów i ich magazynowanie poza komórką, w taki sposób powstanie lepki i nierozpuszczalny polimer glukozy mutan, stanowiący główny element spajający płytkę nazębną

Jak postępuje próchnica

Obiektywnie patrząc na rozwój próchnicy najbardziej wpływa podjadanie. Znane są narody, choćby Francuzi nieuznający tej formy posiłku i warto brać z nich przykład. Dla rozwoju próchnicy obojętne są jedynie: woda, tłuszcze i białka. Reszta składników, zwłaszcza węglowodany działają niczym strategiczna pożywka dla bakterii. Dlatego podjadanie pomiędzy posiłkami, picie słodkich napojów czy jedzenie słodyczy, owoców czy ciastek jest de facto zaopatrywaniem bakterii w składniki odżywcze i podtrzymywaniem rozwoju próchnicy.

W trakcie procesu rozkładu cukrów przez bakterie powstają kwasy organiczne:octowy, mlekowy, mrówkowy, proprionowy, masłowy. W wyniku tych reakcji chemicznych w jamie ustnej człowieka obniża się naturalne pH. Badania wykazały, że wystarczy 10 minut od momentu pochłonięcia węglowodanowej przekąski, by pH w jamie ustnej obniżyło się do 5,0. W tych warunkach właśnie powstaje środowisko optymalne dla demineralizacji szkliwa. Z jego powierzchni wypłukane zostają w pierwszej kolejności jony wapnia, a po upływie czasu szkliwo staje się porowate, na powierzchni pojawia się próchnica w postaci białej i matowej plamy, z czasem ciemniejącej.

Rozwój próchnicy można wówczas jeszcze  zatrzymać, zęby można pielęgnować i leczyć nieinwazyjnie. Jeżeli jednak nie podejmuje się żadnych działań powstające kwasy będą systematycznie niszczyły płytkę nazębną aż do skutku, czyli do chwili przedostania się bakterii do zębiny, która pod ich naporem ulega degradacji. W ten sposób powstanie dziura w zębie, ubytek próchnicowy, który będzie wymagał specjalistycznego leczenia stomatologicznego.

Gdy czas na wizytę u dentysty

Nikt nie lubi chodzić do dentysty. Zwłaszcza wtedy, gdy zęby bolą. Jednak ból zęba oznacza, że bardzo szybko może dojść do martwicy miazgi zęba, a kiedy to następuje, a ból zęba zanika, martwa miazga zęba tym bardziej staje się pożywką dla próchnicy, a to oznacza nie koniec kłopotów tylko ich początek. Następuje gnilny rozkład miazgi, czyli zgorzel, proces ten nie musi oznaczać kolejnej fali bólu, natomiast może zakończyć się zapaleniem ozębnej, czyli zakażeniem okolicznych tkanek, a nawet całego organizmu.

Zakażeniu i zapaleniu ozębnej mogą towarzyszyć ich objawy, łącznie z wysoką gorączką. Leczy się go antybiotykiem mającym na celu utrzymanie w równowadze cały organizm oraz chory ząb, już u stomatologa, leczy się kanałowo. Proces leczenia może trwać kilka miesięcy, należy zwalczyć przede wszystkim opanowujące ciało bakterie oraz zregenerować zniszczoną tkankę. Gdy zęba nie da się uratować należy go usunąć.

Sposoby leczenia

  • Pierwszym ze sposobów będzie remineralizacja, który to sposób stosuje się na początkowym etapie próchnicy. Gdy wskutek zachodzącego procesu następuje niewielkie odwapnienie występujące w postaci ciemniejszych plamek widocznych na powierzchni zęba. Sposób ten nie wymaga jeszcze borowania zęba, jedynie oczyszczenie objętych próchnicą punktów i nałożenia na nie związku fluoru w postaci żelu lub lakieru. Nałożony preparat tworzy warunki do wbudowania się w uszkodzone punkty jonów wapniowych, fosforanowych i fluorkowych.
  • Sposób drugi to już plombowanie. Plombowanie jest konieczne nawet wtedy, gdy na powierzchni zęba widoczna jest niewielka dziurka. Lekarz dentysta usuwa chorą tkankę, następnie wypełnia ubytek tzw. plombą. Usuwanie chorej tkanki można wykonać na trzy sposoby: wiertłem, laserem, żelem.

Wypełnianie ubytków

  • Ubytki również można wypełnić na kilka sposobów. Do niedawna, przynajmniej w naszym kraju używano wyłącznie amalgamatu, charakterystycznego ciemnego wypełnienia. Amalgamat to rtęć i  opiłki metalu lub stop kilku metali. Jest niezwykle wytrzymały i bakteriobójczy. Dzisiaj stosuje się go głównie do leczenia zębów trzonowych i powierzchni niewidocznych w jamie ustnej.
  • Kompozyty z kolei to materiał stosowany z górą ponad 30 lat, są bardzo trwałe, chociaż nie tak jak amalgamat i sprawnie wiążą się z tkanką zęba. Ich zaletą jest kolorystyka, którą można dopasować prawie idealnie do pozostałych zębów.
  • Cementy glass-jonomerowe są bogatą mieszanką różnych składników, z których jeden to fluor.  Użyteczność uzyskały przede wszystkim z uwagi na chemiczne związanie z tkanką zęba i tym samym zdolność do zapobiegania powstawania próchnicy. Cement posiada jednak dość ciemną barwę i szybko ściera się z powierzchni zęba.

 

Próchnica – przyczyny, pierwsze objawy oraz leczenie
Oceń artykuł!
Może ci się spodobać również

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.