Markery nowotworowe – na obecność i stopień zaawansowania choroby nowotworowej

Choroby nowotworowe z roku na rok stają się powszechniejsze. A jednocześnie rozwój wiedzy medycznej sprawia, że coraz łatwiej udaje się wykrywać te groźne dla człowieka choroby jeszcze w stadium na tyle wczesnym, że gwarantuje to pełne wyzdrowienie. Wielu nowotworom towarzyszy w organizmie człowieka wytwarzanie substancji chemicznych, które nie występują w nim w sposób naturalny lub występują w minimalnych ilościach. Taka substancja wykryta w ciele pacjenta umożliwia rozpoznanie obecności nowotwora oraz umożliwia ocenę zaawansowania choroby.

Markery nowotworowe, co to jest?

Markety nowotworowe  wykrywa się najczęściej poprzez badanie krwi, chociaż zdarza się, że obecne są one w moczu lub tkankach. Sama obecność markerów we krwi nie świadczy jeszcze o chorobie, a przynajmniej tak długo, dopóki ich poziom we krwi nie przekroczy bezpiecznych norm. A nawet podwyższony poziom markerów nowotworowych też nie musi oznaczać zaraz raka. Tym bardziej, że podwyższone stężenie niektórych z markerów towarzyszy wielu chorobom zapalnym:

  • schorzeniom wątroby
  • schorzeniom nerek
  • schorzeniom trzustki

Ale wykryty podczas badania krwi podwyższony poziom jednego z markerów nowotworowych zawsze powinien dać do myślenia i skłonić pacjenta do przeprowadzenia dalszych badań w celu uzyskania absolutnej pewności co do obecności komórek rakowych w organizmie.

Markery nowotworowe pojawiają się we krwi w okresie onkogenezy, czyli w trakcie procesu zwykle zachodzącego w DNA jako mutacja molekularna i prowadzącego do powstawania nowotworu. Markery nie muszą być wytwarzane wyłącznie przez komórki nowotworowe, ale mogą je produkować również komórki zdrowe, np.: wówczas, gdy układ odpornościowy zareaguje na obecność zmienionych komórek. Niektóre z markerów nowotworowych funkcjonują w organizmie jeszcze od okresu płodowego, mogą osiągnąć wysokie stężenie a potem zaniknąć. A u osoby dorosłej, całkowicie zdrowej nie występować w ogóle lub w minimalnym stężeniu. Nawet te niewielkie ilości mogą przedostać się do krwi i wraz z nią krążyć po organizmie. Markery nowotworowe mogą przyjąć postać:

  • antygenów
  • białek
  • enzymów
  • hormonów

Różnorodne guzy nowotworowe wytwarzają różne markery. Często jeden guz wydziela ich kilka, a czasem  jeden marker jest charakterystyczny dla kilku postaci raka. Istnieją jednak też takie markery, które przyporządkowane są wyłącznie do jednego typu raka. Badania krwi pod kątem obecności markerów nowotworowych zleca lekarz, jednak można je również wykonać odpłatnie i na własne życzenie.

Markery nowotworowe, kiedy po nie sięgać?

Badanie sprawdzające poziom stężenia markerów nowotworowych we krwi powinno zostać przeprowadzone zawsze w wypadku:

  • w celu  oceny stopnia zaawansowania toczącego się procesu nowotworowego
  • w celu kontroli skuteczności leczenia chorób nowotworowych
  • po zakończonym leczeniu chorób nowotworowych, aby wykluczyć albo wcześnie rozpoznać nawrót nowotworu

Markery nowotworowe – rodzaje

Nowotwory w większości wypadków wykryte na wczesnym etapie są całkowicie uleczalne. Dlatego tym większe znaczenie mają wszelkie rodzaju badania, które pomagają ujawnić komórki nowotworowe  obecne  w organizmie. Niewątpliwie do jednego z rodzajów niezwykle użytecznych badań należy skontrolowanie poziomu stężenia markerów nowotworowych, najczęściej wykonywane badanie sprawdza obecność:

  • CA 125  – to marker, z którego korzysta się do wykrycia raka jajnika. Jak wykazują statystyki 83% kobiet chorujących na ten nowotwór charakteryzuje się podwyższonym poziomem tego markera w organizmie, natomiast w grupie zdrowych osób tylko 1-2 % ma podwyższony poziom CA 125, co czyni ten marker ważnym składnikiem diagnozy. Oprócz raka jajnika, CA 125 może też określić raka nerki czy płuca; niekiedy pojawi się też przy endometriozie.
  • PSA  – to marker raka prostaty. Jest on charakterystyczny dla tego gruczołu i może pojawić się także dla oznaczenia innych schorzeń prostaty, na przykład stanów zapalnych. Norma stężenia PSA jest zależna  od wieku mężczyzny. Pierwsze z badań PSA warto wykonać koło 40. roku życia i następnie systematycznie je powtarzać.
  • Ważnym i skutecznym markerem jest CA 72-4, ponieważ substancja ta nie występuje w zdrowych tkankach. Podwyższony poziom tego markera może wskazywać na obecność gruczolaków i raka żołądka, jelita grubego, przełyku czy jajnika, dlatego przy podwyższonym poziomie tego markera konieczne są dodatkowe badania diagnostyczne.
  • AFP wykonuje się najczęściej dla zobrazowania nowotworu wątroby lub jąder (innych niż nasieniaki). Ilość AFP w organizmie powoli zanika od momentu narodzin a później nie jest on  już produkowany przez organizm. Podwyższone stężenie tego markera jest charakterystyczne dla  pacjentów z marskością wątroby czy zapaleniem wątroby, które spowodował wirus HBV oraz dla kobiet w ciąży; trwania ataxia teleangiectasia oraz pacjentów z niezłośliwymi guzami na wątrobie.
  • CEA –  to antygen charakterystyczny dla nowotworu: jelita grubego, trzustki, wątroby, piersi, płuc, pęcherza moczowego. U pacjentów z rakiem jelita grubego badanie poziomu tego markera jest niezbędne lekarzom do monitorowania aktualnego stanu pacjenta. W życiu płodowym marker CEA jest produkowany w dużych ilościach, a następnie uwalniany przez trzustkę i  komórki przewodu pokarmowego. Po porodzie, w naszym organizmie znajdują się już tylko śladowe ilości tego antygenu. Podwyższony poziom CEA, oprócz wymienionych przypadków jest charakterystyczny dla  zapalenia wątroby, wrzodziejącego zapalenia jelita czy u alkoholików dotkniętych marskością wątroby.
  • Beta-HCG  – to marker występujący w chorobie trofoblastycznej i zaśniadu groniastego, w nowotworach zarodkowych i nowotworach jąder. Antygen ten jest obecny we krwi kobiet w ciąży, ponieważ wytwarzają go komórki łożyska.
  • CA 15-3  – to antygen nowotworowy, którego podwyższone stężenie wykrywane jest dla nowotworu piersi z towarzyszącymi mu przerzutami do różnych narządów.
  • Kalcytonina –  to marker charakterystyczny dla raka rdzeniastego (nowotwóru tarczycy). Może on być wykryty zarówno podczas diagnozy, monitorowania choroby jak i po zakończeniu leczenia.

Markery nowotworowe – przygotowanie do badania

Badania na obecność markerów nowotworowych we krwi obwodowej są o tyle trudne, że jest wiele czynników, które mogą wpłynąć negatywnie na wynik. To dlatego bardzo ważne jest odpowiednie przygotowanie się do badania:

  • najlepiej, gdy badanie wykonuje się w stanie pełnego zdrowia pacjenta, czyli bez przeziębienia, grypy czy gorączki
  • w okresie 2–3 dni przed badaniem krwi należy całkowicie ograniczyć spożywanie alkoholu, kawy i herbaty
  • w okresie poprzedzającym badanie trzeba się wyciszyć i unikać sytuacji stresowych
  • w przypadku poszukiwania niektórych z markerów lekarz może zlecić powstrzymanie się od współżycia, unikanie długotrwałego przebywania w pozycji siedzącej lub jazdę na rowerze

 

 

Może ci się spodobać również

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.