Konflikt serologiczny – przyczyny i sposób leczenia. Skutki konfliktu serologicznego dla dziecka

Konflikt serologiczny – przyczyny i sposób leczenia. Skutki konfliktu serologicznego dla dziecka
5 (100%) 5 votes

Konflikt serologiczny jest niezbyt częstym zjawiskiem, które zagraża życiu matki oraz płodu. Konflikt serologiczny może pojawić się wtedy, gdy matka ma grupę krwi Rh-, a ojciec dziecka Rh+. Różnica w tych dwóch czynnikach prowadzi w konsekwencji do tego, że organizm matki postrzega rozwijające się w jej łonie dziecko jako ciało obce, przez co wytwarza szkodliwe przeciwciała, które atakują płód.

Wystąpienie konfliktu serologicznego jest możliwe wyłącznie w tej sytuacji – w innej nie ma możliwości wystąpienia powikłań. Dlatego też wczesną profilaktykę względem tej przypadłości prowadzi się wyłącznie wśród kobiet, które posiadają krew z czynnikiem Rh-. Kobiety obowiązkowo mają oznaczaną grupę krwi, jak tylko lekarz potwierdzi ciążę. Oznaczenie grupy krwi powinno mieć najlepiej miejsce do 12 tygodnia ciąży. W przypadku posiadania przez matkę krwi Rh- lekarz zleca dodatkowo oznaczenie poziomu przeciwciał atakujących czerwone krwinki płodu, co jest wskaźnikiem do podjęcia dalszych interwencji lekarskich.

Konflikt serologiczny występuje stosunkowo rzadko. Szacuje się, że dotyczy 2–3 na 1000 kobiet w ciąży.

Zagrożenie konfliktem serologicznym jest niskie podczas pierwszej ciąży. W kolejnych jednak wytworzone wcześniej przeciwciała matki z poprzedniej ciąży mogą przenieść się do krwi obecnie rozwijającego się płodu, dlatego też ryzyko konfliktu znacznie wzrasta wraz z kolejną ciążą. Nie oznacza to jednak, że kobiety, które posiadają czynnik Rh- oraz partnera z którym planują dziecko z krwią Rh+ nie powinny decydować się na więcej niż jedno dziecko. Dzięki licznym badaniom na temat konfliktu serologicznego, obecna medycyna jest w stanie bardzo wcześnie określić prawdopodobieństwo wystąpienia konfliktu. Pozwala to na każdym etapie ciąży i rozwoju płodu podjąć odpowiednie działania mające na celu zapobieganie skutkom oraz konsekwencjom konfliktu serologicznego.

Jak wykryć konflikt serologiczny?

Podstawowym sposobem na wykrycie konfliktu serologicznego jest zbadanie przeciwciał odpornościowych w surowicy krwi. Badanie wykonuje się na samym początku ciąży w przypadku, gdy matka ma krew Rh- oraz powtarza się co miesiąc bądź dwa, zgodnie z zaleceniami lekarza. Dodatkowo matka, której zagraża konflikt serologiczny ma znacznie częściej zalecane wizyty kontrolne u lekarza podczas całego okresu ciąży. Konieczne jest także wykonywanie częstszych badań USG płodu.

Kiedy najczęściej dochodzi do powikłań konfliktu serologicznego?

Aby w organizmie matki powstały przeciwciała względem nienarodzonego dziecka, do jej organizmu musi przedostać się co najmniej 0,2 ml krwi płodu. Może to się zdarzyć na wskutek różnych czynników, przede wszystkim takich jak odklejenie się łożyska, zabiegi wewnątrzmaciczne, badania prenatalne czy w przypadku tak zwanego “trudnego porodu”.

Skutki konfliktu serologicznego – choroba hemolityczna noworodków

Jednym z najpoważniejszych skutków konfliktu serologicznego jest tak zwana choroba hemolityczna. Objawia się ona wieloma powikłaniami poporodowymi, które są poważnym zagrożeniem dla życia dziecka oraz jego prawidłowego rozwoju.

Choroba hemolityczna noworodka może mieć różne objawy. Zalicza się do nich między innymi:

  • niedokrwistość – konflikt serologiczny prowadzi do wyniszczenia czerwonych krwinek dziecka; anemia może mieć różne nasilenie oraz przebieg;
  • ciężka żółtaczka, która ujawnia się w pierwszej dobie po urodzeniu – stężenie bilirubiny bardzo szybko osiąga krytyczne stadium i może oddziaływać toksycznie na mózg oraz prowadzić nawet do jego uszkodzenia; od zwykłej fizjologicznej żółtaczki odróżnia ją szybki czas pojawienia się pierwszych objawów; dodatkowo żółtaczce towarzyszą drgawki, wzmożone napięcie mięśni;
  • uogólniony obrzęk płodu – uznawany jest za najgorszą postać choroby hemolitycznej; jego efektem są zaburzenia krążenia oraz na wskutek zbyt dużej przepuszczalności naczyń krwionośnych pojawienie się obrzęków w wielu ważnych narządach.

Choroba hemolityczna niesie dla organizmu różnorodne skutki, które są zależne przede wszystkim od stopnia nasilenia objawów. W większości przypadków ciężka żółtaczka u płodu prowadzi do zaburzeń rozwoju psychicznego, padaczki, a także problemów z utrzymaniem równowagi. Wiele dzieci z chorobą hemolityczną ma problemy ze słuchem bądź wzrokiem, a także przejawia problemy z mową. Uogólniony obrzęk płodu w zależności od lokalizacji zmian może prowadzić do ciężkich uszkodzeń i upośledzenia pracy różnych narządów. W skrajnych przypadkach, kiedy obrzęk obejmuje większość organów i układów może dojść do poronienia (we wczesnych etapach ciąży), obumarcia płodu w łonie matki bądź zgonu dziecka tuż po swoich narodzinach.

girl-baby-belly-blue-41271-200x300 Konflikt serologiczny - przyczyny i sposób leczenia. Skutki konfliktu serologicznego dla dziecka

Leczenie konfliktu serologicznego

Leczenie konfliktu serologicznego nie rozpoczyna się już w momencie jego stwierdzenia, a dopiero w momencie, kiedy płód cierpi na ostrą niedokrwistość. Wcześniej matka jest jedynie pod dokładną obserwacją lekarza oraz powinna wykonywać wszelkie niezbędne i zalecone przez lekarza badania.

Najbardziej popularną metodą leczenia konfliktu serologicznego, która jest obecnie najczęściej używana przede wszystkim ze względu na wysoką efektywność jest wewnątrzmaciczne przetaczanie krwi. Do takich transfuzji używa się krwi pozbawionej antygenu D – dzięki temu po kilku transfuzjach erytrocyty płodu zostają zniszczone i w jego krwioobiegu jest wyłącznie przetoczona krew, która cechuje się odpornością na działanie szkodliwych przeciwciał pochodzących od matki. Ten sposób leczenia zazwyczaj trwa aż do końca ciąży.

Innym sposobem na leczenie konfliktu serologicznego jest podawanie matce immunoglobulin, które łączą się z przeciwciałami i dzięki temu skutecznie je unieszkodliwiają. Metodę te można stosować już od 12 tygodnia ciąży.

pexels-photo-64263-300x200 Konflikt serologiczny - przyczyny i sposób leczenia. Skutki konfliktu serologicznego dla dziecka

Profilaktyka konfliktu serologicznego

Profilaktyka konfliktu serologicznego obejmuje dwa główne kroki. Pierwszym z nich jest potwierdzenie czy dana kobieta może być zagrożona ryzykiem konfliktu – w tym celu przeprowadza się jak najwcześniej po wykryciu ciąży badania krwi, które mają na celu określenie dokładnej grupy krwi kobiety oraz jeśli to możliwe badania krwi ojca dziecka. Potwierdzenie tego, że kobieta ma grupę krwi Rh- jest przesłanką do drugiej części profilaktyki – objęcia jej dodatkową ochroną, tak aby zminimalizować ryzyko wystąpienia powikłań mogących zagrozić dziecku.

Profilaktyka względem konfliktu serologicznego polega przede wszystkim na podaniu kobiecie ciężarnej przeciwciał anty-D. Immunoglobuliny te należy podać niezwłocznie przy przedostaniu się krwi płodu do organizmu matki bądź w przypadku podejrzenia takiego wycieku międzyustrojowego.

Obecnie prowadzi się również szeroką profilaktykę śródciążową, która polega na podaniu kobiecie immunoglobulin w 28 tygodniu ciąży, tuż przed rozpoczęciem przez nią III trymestru. Ma to na celu zwiększenie bezpieczeństwa oraz ochrony przed konfliktem serologicznym, ze względu na fakt, że w ostatnich tygodniach ciąży znacznie rośnie prawdopodobieństwo nagłego dostania się krwi płodu do organizmu matki na wskutek wielu czynników.