Kim jest socjopata? Kryteria diagnostyczne, definicja i najważniejsze informacje

Socjopatia, czyli według specjalistycznej terminologii dyssocjalne zaburzenie osobowości, to bez wątpienia jeden z najciekawszych a zarazem najbardziej “nośnych” problemów czy też zagadnień we współczesnej psychologii. Początki psychologicznej refleksji nad tym kontrowersyjnym zaburzeniem psychicznym sięgają połowy poprzedniego stulecia, a mówiąc bardziej precyzyjnie kluczowej i przełomowej publikacji amerykańskiego psychiatry  Herveya M. Cleckley’a pod tytułem “Mask of Sanity”(według polskiego tłumaczenia “Maska zdrowia”).

Socjopatia według badań

Od tego czasu problem ten został znaczący pogłębiony i dokładniej zbadany przez psychologów oraz psychiatrów, co jednak bynajmniej nie oznacza, że aktualna wiedza na temat socjopatii czy też psychopatii znajduje się na wystarczająco wysokim poziomie. Spory nie tylko o kryteria diagnostyczne czy też definicję tego, kim jest socjopata, ale nawet o samą zasadność uznawania socjopatii za zaburzenie psychiczne nie tylko nie wygasły z czasem, ale wręcz coraz bardziej przybierają na sile. W psychologii pojawiło się na przykład określenie “Wysokofunkcjonujący socjopata”, które ma określać te osoby dotknięte dyssocjonalnym zaburzeniem psychicznym, ktore są w stanie efektywnie lub nawet bardzo efektywnie prosperować, osiągając liczne sukcesy zawodowe, wysoką pozycję społeczną i tak dalej.

Wielu psychologów uważa jednak, że termin “wysokofunkcjonujący socjopata” nie ma sensu i że w przypadku osób kwalifikowanych do tej kategorii zwyczajnie nie można mówić o zaburzeniach psychicznych. Tego rodzaju sporów i kontowersji jest znacznie więcej i dotyczą one rozmaitych wymiarów tego niezwykle interesującego a zarazem skomplikowanego zagadnienia, jakim dla współczesnej psychologii bez wątpienia jest dyssocjonalne zaburzenie osobowości.

Artykuły dla Ciebie

Kim jest socjopata?

Wbrew pozorom odpowiedź na pytanie pod tytułem kim jest socjopata i jak można go rozponać bynajmniej nie należy do łatwych zadań. Popkultura co prawda karmi nas obrazami socjopatów czy też psychopatów, którzy uprawiają kanibalizm, dokonują seryjnych morderstw i tak dalej, jednak warto mieć świadomość, że są to skrajne przypadki jeżeli chodzi o osoby dotknięte dyssocjalnym zaburzeniem osobowości a statystyczny socjopata ma tak naprawdę niewiele wspólnego z Tedem Bundym czy też Hannibalem Lecterem.

Diagnoza socjopatii

Istnieje wiele rozmaitych sposobów diagnozowania socjopatii czy też psychopatii a także wiele różnych metod diagnostycznych. Według najbardziej popularnej definicji socjopata czy też psychopata to osoba, u której utrzymują się w wysokim nasileniu wszystkie lub większość z poniżej wymienionych cech osobowościowych:

  • Brak empatii
  • Niezdolność odczuwania wstydu czy żalu
  • Skłonność do okrucieństwa/brutalności
  • Wyraźne deficyty strachu/instynktu samozachowawczego i skłonność do ryzykownych zachowań
  • Makiawelizm/Skłonność do manipulowania innymi ludźmi
  • Egocentryzm i skrajne skupienie na sobie

Warto pamiętać jednak o dwóch niezwykle istotnych kwestiach. Przede wszystkim, powyżej wymienione kryteria diagnostyczne stanowią tylko ogólny zarys metodologii diagnozowania socjopatii/psychopatii. W rzeczywistości psychologowie kliniczni w procesie diagnozy osobowości dyssocjalnej posługują się różnymi, znacznie bardziej skomplikowanymi metodami diagnostycznymi, takimi jak na przykład “Skala pomiaru skłonności psychopatycznych”, której twórcą jest słynny amerykański psycholog, autor książki “Psychopaci są wśród nas”, Robert D. Hare.

Druga istotna kwestia to fakt, że we współczesnej psychologii klinicznej zaburzenia osobowości diagnozuje się w sposób opisowy, a nie normatywny. Oznacza to, że wszelkie teoretyczne modele i metody diagnozy w praktyce klinicznej służą psychologii jedynie jako coś w rodzaju drogowskazów pomagających zrozumieć przypadek indywidualnego pacjent. “Osobowość dyssocjalna” jest więc konstruktem teoretycznym, czymś co nie istnieje w świecie rzeczywistym, tak samo jak nie istnieje na przykład zupełne zdrowie psychiczne, chociaż psychologowie są w stanie je zdefiniować.

Bać się czy jednak nie?

Nie należy również sądzić, że każdy psychopata czy też socjopata jest jednostką niebezpieczną lub potencjalnie niebezpieczną dla otoczenia. Przede wszystkim, dyssocjonalne zaburzenie osobowości w przeważającej większości wypadków występuje w formie raczej trudnej do zauważania, zwłaszcza jeżeli mamy do czynienia z inteligentą oraz świadomą siebie osobą, Ktoś taki ani na pierwszy ani na drugi rzut oka nie będzie wywierał na nas wrażenia osoby w jakikolwiek sposób zaburzonej, a wręcz przeciwnie.

Jedną z częściej spotykanych cech u psychopatów jest tzw. “powierzchowny urok”, czyli umiejętność wywierania korzystnego wrażenia na otoczeniu. Umiejętność ta to prostu niezwykle sprawna manipulacja, której bez specjalistycznej wiedzy i doświadczenia niestety nikt nie jest w stanie “przejrzeć”.

Socjopata czy psychopata

Oprócz tego, nawet posiadanie całego zestawu skłonności psychopatycznych nie oznacza, że mamy do czynienia z osobą złą w sensie moralnym. Istnieją psychopaci, którzy są całkowicie świadomi swojego zaburzenia i potrafią je albo stłumić w sferze behawioralnej albo wykorzystać dla własnego dobra. Wiadomo na przykład, że jednym z “najpopularniejszych” zawodów wśród osób wykazujących cechy dyssocjonalnego zaburzenia osobowości jest zawód chirurga, czyli kogoś, kogo bynajmniej nie posądzamy o bycie “złą osobą”. Niektóre cechy typowe dla inteligentnych psychpatów, jak na przykład odporność na stres, zdolność efektywnego myślenia oraz podejmowania decyzji w trudnych warunkach mogą sprawić, że ktoś taki okaże się na przykład właśnie świetnym chirurgiem.

Według niektórych kryteriów diagnostycznych, rozróżnia się pojęcie socjopatii od pojęcia psychopatii. Socjopata według takiego podejścia jest kimś, kto nieustannie narusza normy społeczne; socjopatia stanowi więc pojęcie odnoszące się jedynie do sfery behawioralnej. Psychopatia jest za to pojęciem odnoszącym się do sfery psychologicznej, czyli konkretnego zbioru cech i predyspozycji danej jednostki. W praktyce więc nie każdy socjopata jest psychopatą a tym bardziej nie każdy psychopata jest socjopatą(wspominaliśmy już wcześniej o pojęciu “wysokofunkcjonujących psychopatów).

Socjopata w ujęciu naukowym a popkultura

Warto pamiętać, że socjopatia czy też psychopatia nie jest chorobą psychiczną, lecz zaburzeniem osobowości. Oznacza to, że cechy typowe dla tego rodzaju osobowości występują u zdecydowanej większości populacji, tyle że albo nie współistnieją z innymi cechami konstytutywnymi dla dyssocjalnego zaburzenia osobowości albo występują w znacznie mniejszym natężeniu.

Dobrze to zagadnienie może obrazować zastosowanie wspominanej już “Skali pomiaru skłonności psychopatycznych”. Według tego narzędzia diagnostycznego, psychopata czy socjopata to każda osoba, która w wyniku badania tą metodą uzyska wynik wyższy, niż 30 punktów(maksimum to 40 punktów). Bynajmniej nie oznacza to jednak, że statystyczny człowiek uzyskuje w tym badaniu 0 punktów. Zwykły, statystyczny wynik to od niecałych 10 do kilkunastu punktów.

Oznacza więc, że cechy właściwe dla osobowości dyssocjonalnej występują o zdecydowanej większości ludzi. Różnica pomiędzy socjopatą a osobą, u której nie diagnozuje się tego zaburzenia jest więc raczej ilościowa, niż jakościowa.

f-socjopaci-sa-wsrod-nas Kim jest socjopata? Kryteria diagnostyczne, definicja i najważniejsze informacje

Dowiedz się więcej o socjopatii
Kliknij i sprawdź ceny!

Jak można poznać, czy druga osoba to socjopata?

Odpowiedź na powyższe pytanie brzmi: nie można. Co prawda w internecie lub prasie kolorowej można spotkać sporo artykułów pod tytułem “jak rozpoznać psychopatę” itd, jednak naukowa wartość tego rodzaju “przewodników” jest nikła. Diagnozy osobowości dyssocjalnej może dokonać tylko wykwalifikowany i doświadczony psycholog kliniczny w toku dłutotrwałych i precyzyjnych badań a także bezpośredniego kontaktu z daną osobą. Bez specjalistycznego, merytorycznego przygotowania, którego zdobycia trwa długie lata, jakakolwiek diagnoza, czy to samego siebie czy to tym bardziej innej osoby po prostu nie jest możliwa.

Kim jest socjopata? Kryteria diagnostyczne, definicja i najważniejsze informacje
5 (100%) 5 votes
Może ci się spodobać również

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.