Integracja sensoryczna SI – czym jest i jak wygląda terapia?

Integracja sensoryczna jest pojęciem bardzo złożonym. Trudno jest też ją dokładnie zdefiniować – przede wszystkim dlatego, że dla przeciętnego człowieka zaburzenia integracji sensorycznej są czymś niezrozumiałym. Zdrowo funkcjonujący człowiek nie zwraca uwagi na proces integracji sensorycznej, ponieważ zachodzi on automatycznie (jest uwarunkowany biologicznie i neurologicznie), bez większego udziału świadomości. Zaburzenia integracji sensorycznej są charakterystyczne dla dzieci, które cierpią na różnego typu zaburzenia (między innymi zespół Downa, autyzm). Na większe prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń integracji sensorycznej są narażone szczególne grupy dzieci, na przykład te urodzone przedwcześnie.

Integracja sensoryczna jest to organizacja wrażeń sensorycznych, które napływają do organizmu człowieka i są odbierane przez receptory. Wrażenia sensoryczne pochodzą z różnych modalności – między innymi zmysłu wzroku, zmysłu słuchu, układu przedsionkowego. Trafiają one do organizmu nieustannie. Mózg otrzymując takie informacje dokonuje ich rozpoznania, a następnie segregacji i interpretacji wraz z uwzględnieniem informacji, które są związane z wcześniejszymi doświadczeniami na ten temat. Następnie organizm wytwarza odpowiednią reakcję adaptacyjną, która jest uzależniona od wymagań otoczenia oraz kontekstu całej sytuacji.

Integracja sensoryczna rozpoczyna się już w okresie płodowym i trwa do około 7 roku życia. Nierozwinięcie określonych umiejętności oraz sposobu funkcjonowania w kolejnych stadiach rozwojowych może jednak nieść trwałe zmiany w funkcjonowaniu dziecka w starszym wieku – często sięgają one nawet okresu dorosłości. Dlatego też bardzo ważne jest wczesne postawienie diagnozy zaburzeń sensorycznych i rozpoczęcie odpowiedniej terapii. W zależności od stopnia zaburzenia możliwe jest przystosowanie dziecka do odpowiednich reakcji oraz nauczenie organizmu prawidłowej organizacji wrażeń sensorycznych, co przekłada się na postępy w rozwoju lub przynajmniej ułatwienie dziecku funkcjonowania w pewnych okolicznościach.

Założenia teorii integracji sensorycznej

Twórcą teorii integracji sensorycznej jest dr Jean Ayre. Z zawodu była ona psychologiem i terapeutą. Podczas swojej pracy naukowej przeprowadziła szereg badań na temat integracji sensorycznej, wskazując między innymi na związek procesów SI z procesami uczenia się oraz przyswajania wiedzy. Do dziś jej dokonania są podłożem terapii dla dzieci, a także bazą do tworzenia nowych ćwiczeń i zaleceń terapeutycznych. Dr Jean Ayre wskazała na bardzo ważny obszar pomocy dzieciom – wcześniej zaburzenia integracji sensorycznej nie były zbyt zauważane i często je bagatelizowano, co miało opłakane skutki dla rozwoju dziecka oraz jego komfortu funkcjonowania.

U podstaw teorii integracji sensorycznej leżą przede wszystkim neurologia oraz teorie zachowania się. Uznaje się, że rozwój procesów integracji sensorycznej następuje w sposób sekwencyjny. Oznacza to, że podstawowe procesy są bazą do tworzenia się kolejnych i bardziej złożonych. Zaburzenia na niższym szczeblu mogą powodować defekty w kolejnych stadiach rozwojowych i uniemożliwić bądź utrudnić zdobywanie kolejnych umiejętności. Zasada ta odnosi się bezpośrednio do integralności systemu nerwowego oraz wzajemnej zależności pomiędzy poszczególnymi ośrodkami – mózg funkcjonuje jako całość i podobnie jest z integracją sensoryczną.

Bardzo ważnym założeniem teorii integracji sensorycznej, która umożliwia podjęcie terapii oraz jej efektywność jest założenie o plastyczności neuronalnej mózgu. Pod wpływem określonych bodźców sensorycznych istnieje możliwość zmiany w obrębie systemu nerwowego oraz poszczególnych zmysłów. Plastyczność neuronalna jest największa u młodszych dzieci, dlatego też terapia integracji sensorycznej wskazuje na konieczność podjęcia oddziaływań w jak najwcześniejszym etapie rozwoju dziecka. Efektywność terapii zależy również od innych aspektów, jak na przykład zaangażowania dziecka, stopnia zaburzenia, rodzaju zaburzeń głównych (z których wynika SI) oraz środowiska dziecka.

Czynniki, które zwiększają ryzyko wystąpienia zaburzeń integracji sensorycznej i objawy zaburzeń SI

Istnieje szereg czynników, które są predyspozycjami do wystąpienia zaburzeń integracji sensorycznej. Wśród nich wyróżnia się między innymi:

  • wcześniactwo,
  • urodzenie poprzez cesarskie cięcie,
  • urazy okołoporodowe,
  • niedotlenienie,
  • konsekwencje konfliktu serologicznego,
  • narażenie podczas ciąży dziecka na działanie szkodliwych substancji – alkoholu, narkotyków, metali ciężkich,
  • FAS/FASD,
  • dziecięce porażenie mózgowe,
  • zaburzenia ze spektrum autyzmu,
  • zespół Downa,
  • częste hospitalizacje dziecka, uporczywe leczenie,
  • deprywacja emocjonalna – szczególnie dzieci, które po urodzeniu przebywały w domach dziecka i innych placówkach wychowawczych.

Czynniki te nie zawsze muszą powodować zaburzenia integracji sensorycznej, ale u takich dzieci częściej się je obserwuje. Mogą one przybierać różne formy oraz mieć odmienny przebieg.

Zaburzenia integracji sensorycznej dzielą się na nadwrażliwość sensoryczną bądź podwrażliwość sensoryczną. W zależności od progu pobudzenia jakie posiada dziecko, cechuje się ono nieodpowiednią reakcją – zbyt łatwo pobudza je dany bodziec (na przykład bodźce słuchowe) lub zbyt trudno i dziecko jest wtedy bardzo oporne na bodźce. Takie zróżnicowanie wpływa na sposób zachowania dziecka – może być ono nadmierne pobudzone, co wyraża się w reakcjach agresywnych czy kompulsywnych bądź wręcz przeciwnie – otumanione i apatyczne, często poszukujące dodatkowych bodźców z zakresu zaburzonej modalności (np. przykładanie głośników do ucha, słuchanie bardzo głośno muzyki, preferowanie głośnych miejsc). Od typu zaburzenia zależy rodzaj zaproponowanej terapii.

Terapia integracji sensorycznej

Terapia integracji sensorycznej może być prowadzona wyłącznie przez certyfikowanego terapeutę integracji sensorycznej, który odbył odpowiednie szkolenie oraz uzyskał tytuł specjalisty w tym zakresie.  Podstawą terapii jest diagnoza postawiona przez zespół specjalistów, w tym przede wszystkim ocena psychologa i neurologa dziecięcego.

W zależności od konkretnych zaburzeń (na przykład pochodzących ze zmysłu wzroku, słuchu, czucia głębokiego itd) terapia przyjmuje odmienne formy oraz zakres oddziaływań. Warto pamiętać, że terapia integracji sensorycznej nie jest skierowana na uczenie konkretnych umiejętności oraz niwelowanie braków w jakimś konkretnym zakresie, ale ma na celu usprawnienie procesów sensorycznych i całości układu nerwowego, które są podstawą do wyrobienia tych umiejętności.

Terapia zaburzeń integracji sensorycznej jest z reguły odbierana przez dziecko bardzo pozytywnie – przypomina bowiem zabawę, a wszelkie zadania wykonywane są z pomocą specjalistycznych przyrządów bądź gadżetów. Często sala ćwiczeń wygląda jak plac zabaw – są tam piłki, huśtawki, hamaki, deskorolki, boksy do ćwiczeń ruchowych, tunele do przechodzenia w nich, materiały zapachowe do ćwiczenia węchu, elementy słuchowe (np. rozpoznawanie odgłosów) czy lustra do ćwiczeń.

 

Integracja sensoryczna SI – czym jest i jak wygląda terapia?
5 (100%) 5 votes
Może ci się spodobać również

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.