Histamina – funkcje, objawy nietolerancji

O lekach antyhistaminowych słyszał chyba każdy. Jednak sama histamina to dla wielu osób słowo zagadka. Okazuje się, że nie jest to po prostu składnik aktywny leków, a występujący naturalnie w organizmie ludzkim hormon – amina biogenna. Jakie jest jego zadanie? Między innymi odpowiada za szybkie gojenie się ran czy reguluje napięcie mięśni gładkich. Hormon ten zaangażowany jest w wiele bardzo istotnych procesów biologicznych. Co ciekawe histamina występuje też w żywności, ale tutaj nie jest ani trochę korzystna dla organizmu. Można wręcz się nią zatruć, a wiele osób po prostu ma nietolerancję histaminy.

Czym jest histamina?

Organiczny związek chemiczny, nazywany też heterocykliczną aminą, czyli histaminą to pochodna imidazolu. Po raz pierwszy została ona otrzymana chemicznie w roku 1907 przez A.Windausa i W.Vogta. A 3 lata później naukowcy Dale i Laidlaw udowodnili, że histamina ma znaczenie w patomechanizmie anafilaksji. Jednak dopiero w 1937 roku Bovet i Staub opracowali pierwsze publikacje wskazujące na skuteczność blokowania receptorów histaminowych.

Histamina jest tak zwanym hormonem tkankowym, który zaliczany jest do neurohormonów i wytwarzana jest z aminokwasu histydyny. W organizmie ludzkim powstaje na skutek dekaroboksylacji histydyny, a produkcja histaminy zachodzi w wielu miejscach chociaż najwyższe stężenie występuje w płucach, skórze oraz błonie śluzowej nosa i żołądka. Magazynowana jest w postaci nieczynnej między innymi w granulocytach zasadochłonnych, komórkach tucznych w tkance łącznej czy w histaminocytach w żołądku oraz w neuronach histaminergicznych w ośrodkowym układzie nerwowym.

Z kolei aminy biogenne, w tym także histamina, mogą występować w wielu produktach żywnościowych. Zwłaszcza w tych wytwarzanych przez proces fermentacyjny. Jednakże pojawiają się również w produktach, które straciły świeżość i silnie skażonych mikrobiologicznie, czyli szkodliwych dla zdrowia. Histamina występuje przede wszystkim w surowcach rybnych i przetworach, jednak jej ilość jest zmienna i zależy od wielu czynników.

Histamina w organizmie ludzkim pełni wiele ról. Jednak ważne są cztery receptory histaminy: H1, H2, H3, i H4. Histamina wiąże się ze swoistymi receptorami i je pobudza do działania. Bierze udział w ten sposób w procesach odpornościowych może np. wywołać reakcję alergiczną czy stan zapalny, ale też w mózgu pełni funkcję neuroprzekaźnika. A także w żołądku może stymulować komórki okładzinowe do wydzielania kwasu żołądkowego.

Pobudzenie receptorów H1 skutkuje też zwiększeniem przepuszczalności naczyń żylnych i krwionośnych, skurczy mięśni gładkich oskrzeli czy skurczy mięśni przewodu pokarmowego. Z kolei pobudzenie receptorów H2 powoduje zwiększenie wydajności serca i przyspieszenie tętna czy stymulowania wydzielania soków trawiennych. Zbadane bardzo dobrze są także receptory H3, które z kolei znajdują się w ośrodkowym układzie nerwowym. Badania nad receptorami H4 jeszcze trwają.

Rola histaminy w organizmie ludzkim

Histamina jak i receptory mają wiele funkcji w ludzkim ciele. Między innymi reguluje wydzielanie hormonów płata przedniego przysadki, pobudza do pracy niektóre gruczoły czy pośredniczy w rozwoju alergii. Niestety to histamina uwalnia się w momencie, gdy błona śluzowa ma kontakt z alergenem.

Dlatego też można powiedzieć, że histamina wywołuje różne objawy uczulenia jak:

  • świąd, obrzęk, przekrwienie,
  • skurcz mięśni gładkich i wydzielanie śluzu w płucach,
  • powoduje napady kichania przez pobudzenie obwodowych nerwów czuciowych,
  • rozszerza naczynia krwionośne,
  • wywołuje zaczerwienienie, pieczenie, łzawienie oczu i obrzęk powiek,
  • w alergiach pokarmowych doprowadza do skurczu mięśni gładkich czy biegunki.

Zbyt wysoki poziom wydzielanej zbyt szybko histaminy może doprowadzić nawet do wstrząsu anafilaktycznego. Histamina nie tylko działa jako mediator prozapalny w alergiach, ale też ma wpływ na następstwa alergii wziewnych jak zmiany w drogach oddechowych. Po kontakcie z alergenem histamina jest wytwarzana bardzo szybko w organizmie co przekłada się na różne objawy alergii. Jednak wszystkie one powodowane są przez histaminę.

Jednakże nie tylko zapalenie alergiczne zwiększa ilość histaminy w organizmie. Niestety także przewlekły stres wpływa niekorzystnie na układ hormonalny i funkcje ośrodkowego układu nerwowego. Przewlekły stres zwiększa metabolizm histaminy właśnie w układzie nerwowym, co może być powodem nasilającego się lęku albo nawet depresji indukowanej przez stres. Przez zwiększone wydzielania histaminy całego układ nerwowy jest narażony na uszkodzenie.

Nietolerancja histaminy

Okazuje się jednak, że objawy alergii mogą pojawić się u osób, które albo w ogóle nie są alergikami albo nie miały kontaktu z alergenem, więc nie powinny u nich takie objawy w ogóle wystąpić. Jednakże przyczyną pojawienia się takich objawów jest zwiększone stężenie histaminy na skutek jej nadmiernej produkcji. Jest to spowodowane niedoborem enzymu diaminooksydazy – DAO, co może być wrodzone lub nabyte. Enzym ten rozkłada histaminę z produktów żywnościowych w jelicie. Gdy brakuje enzymu DAO albo też nie działa on poprawnie to histamina nie jest rozkładana, a jej nadmiar dostaje się do krwiobiegu przez błonę śluzową w jelicie i dochodzi do wywołania objawów przypominających właśnie zapalenie alergiczne. Wtedy mówimy o nietolerancji histaminy, która zdarza się u 1% ludzi. Niestety w leczeniu nietolerancji histaminy potrzebna jest dieta wykluczająca produkty z natury bogate w histaminę oraz leki antyhistaminowe.

Nietolerancję histaminy można nabyć w wyniku wielu sytuacji czy schorzeń, które pojawiają się w organizmie i zaburzają rozkład histaminy czy ilość enzymu DAO w ciele. Mogą to być między innymi zapalenie jelit, grypa jelitowa i inne choroby układu pokarmowego, wirusowe zapalenie wątroby czy też niektóre leki, niedobory witaminy B6, witaminy C albo miedzi i cynku. Nietolerancji sprzyja też SIBO, czyli przerost flory bakteryjnej jelita cienkiego i stres.

Problematyczne jest też samo leczenie nietolerancji histaminy, ponieważ nie ma jednego standardu leczenie farmakologicznego. Leki antyhistaminowe mają blokować receptory komórkowe, z tym, że każde receptory oddziałują na co innego. Na przykład inne leki podaje się do blokowania receptorów H1 i H4 odpowiedzialnych za reakcje alergiczne, a inne blokery są przeznaczone dla receptorów H2, które oddziałują na produkcję soku żołądkowego.

W leczeniu nietolerancji czasem stosuje się również suplementację samym enzymem DAO, choć nie ma jeszcze jednoznacznych badań klinicznych potwierdzających jej skuteczność. Jednak wykryto, że witaminy C i B12 podwyższają aktywność DAO we krwi, przez co enzym ten działa lepiej. Oczywiście jak w wypadku każdej nietolerancji pokarmowej, a nietolerancja histaminy ma związek także z dietą, potrzebne jest ograniczenie produktów o wysokiej zawartości histaminy.

Takie produkty to między innymi owoce cytrusowe, ryby, skorupiaki, papaja, wieprzowina, alkohol – zwłaszcza piwo, ananasy, truskawki, orzechy, białko jaja kurzego, szpinak, pomidory a nawet czekolada.

Leki przeciwhistaminowe

O lekach przeciw- czy antyhistaminowych słyszało wiele osób i faktycznie jest to najpowszechniejsze zastosowanie histaminy w lecznictwie. Histamina stosowana jest też w celach diagnostycznych dla potwierdzenia alergii, albo nawet w maściach rozgrzewających. Co ciekawe leki przeciwhistaminowe mogą nie tylko blokować receptory, aby nie wywoływały nietolerancji czy zapalenia alergicznego, ale mogą leczyć też zwykłe przeziębienie, a nawet stosuje się je w leczeniu lęku i bezsenności.

Obecnie stosowane są dwa typu leków przeciwhistaminowych. Leki I generacji działają na wszystkie receptory przez co wywołują skutki uboczne takie jak senność czy otępienie. Ale skutecznie zwalczają objawy alergiczne występujące miejscowo np. bąble oraz reakcje ze strony błon śluzowych choć tu działają słabiej. Z kolei leki II generacji działają selektywnie i blokują konkretne receptory H1. Nie oddziałują na receptory centralne czy układu nerwowego oraz cholinergiczne, dlatego powodują mniej skutków ubocznych. Świetnie sprawdzają się przy leczeniu alergii spowodowanych podrażnieniem błon śluzowych, a do tego cechują się długim czasem działania.

 

Może ci się spodobać również

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.