Gruźlica: czym jest, rozpoznanie, leczenie i czynniki ryzyka

Gruźlica: czym jest, rozpoznanie, leczenie i czynniki ryzyka
5 (100%) 5 votes

Gruźlica jest chorobą zakaźną, która zwykle atakuje obszar płuc i oskrzeli. W porównaniu z innymi chorobami wywoływanymi przez jeden czynnik zakaźny, gruźlica jest drugą co do wielkości chorobą nosząca za sobą śmierć na świecie. Dane statystyczne pochodzące z 2015 roku mówią o ponad 2 milionach ofiar śmiertelnych oraz o 10 milionach zachorowań.  Zasadniczo, w XVIII i XIX wieku, epidemia gruźlicy była powszechna w całej Europie i Ameryce Północnej, zanim niemiecki mikrobiolog Robert Koch odkrył drobnoustrojowe przyczyny gruźlicy w 1882 roku. Po odkryciu Kocha, opracowanie szczepionek i skuteczne leczenie farmakologiczne doprowadziło do przekonania, że choroba została prawie pokonana. Rzeczywiście, w pewnym momencie Organizacja Narodów Zjednoczonych przewidziała, że gruźlica  zostanie wyeliminowana na całym świecie do 2025 r. Jednak w połowie lat 80. XX wieku przypadki gruźlicy zaczęły rosnąć na całym świecie, do tego stopnia, że w 1993 r. Światowa Organizacja Zdrowia oświadczyła, że gruźlica ma charakter globalny.

Czym jest gruźlica?

Lekarze rozróżniają dwa typy zakażenia gruźlicą. Pierwsza forma to utajona, a druga aktywna.

  • Gruźlica utajona- bakterie pozostają w ciele w stanie nieaktywnym. Nie powodują żadnych objawów i nie są zakaźne, ale mogą w przyszłości stać się aktywne.
  • Gruźlica aktywna- bakterie wywołują objawy i mogą być przekazywane innym.

Uważa się, że około 1/3  światowej populacji cierpi na utajoną gruźlicę. Istnieje 10 procent szans na to, że utajona gruźlica stanie się aktywną., ale ryzyko to jest znacznie większe u ludzi, którzy mają upośledzony układ odpornościowy, tj. Ludzie żyjący z HIV lub społeczności niedożywione, lub ludzie, którzy palą. Gruźlica dotyka wszystkie grupy wiekowe i występuję we wszystkich częściach świata. Jednak choroba dotyka głównie młodych ludzi i ludzi żyjących w krajach rozwijających się. W 2012 r. aż 80 % zgłoszonych przypadków gruźlicy miało miejsce w zaledwie 22 krajach.

Rozpoznanie gruźlicy

Aby rozpoznać i zdiagnozować gruźlicę, lekarz przede wszystkim dokona badania fizykalnego poprzez użycie stetoskopu do słuchania płuc i sprawdzenia obrzęku w węzłach chłonnych. Lekarze powinni również pytać o objawy i historię medyczną, a także ocenić ryzyko narażenia na gruźlicę. Najczęstszym testem diagnostycznym na gruźlicę jest test skórny, w którym niewielka iniekcja tuberkuliny PPD, ekstraktu z bakterii gruźlicy, jest wykonywana tuż pod wewnętrznym przedramieniem. Miejsce wstrzyknięcia powinno być sprawdzone po 2-3 dniach. W momencie gdy, twardy, czerwony guzek spuchnie do określonej wielkości, wówczas prawdopodobnie występuje gruźlica.

Niestety, test skórny nie jest w 100% dokładny i wiadomo, że daje błędne odczyty zarówno gruźlica dodatnie jak i ujemne. Istnieją jednak inne testy, które są dostępne do zdiagnozowania gruźlicy. Badania krwi, prześwietlenia klatki piersiowej i testy plwociny można wykorzystać do zbadania obecności bakterii gruźlicy  i można je zastosować równolegle z testem skórnym.

Leczenie gruźlicy

Większość przypadków gruźlicy można wyleczyć, gdy właściwy lek jest dostępny i prawidłowo podawany. Dokładny rodzaj i długość leczenia  antybiotykami zależy od wieku danej osoby, ogólnego stanu zdrowia, potencjalnej oporności na leki,  oraz tego, czy gruźlica ma formę utajoną czy też aktywną. Ponadto, w przypadku gruźlicy istotna jest również lokalizacja infekcji. Osoby z utajoną gruźlicą mogą potrzebować tylko jednego rodzaju antybiotyków na gruźlicę, podczas gdy osoby z aktywną gruźlicą często wymagają recepty na wiele leków.

Antybiotyki są zwykle wymagane do przyjmowania przez stosunkowo długi czas. Standardowy czas trwania terapii antybiotyków na gruźlicę wynosi około 6 miesięcy.  Warto zaznaczyć, że leki na gruźlice mogą być toksyczne dla wątroby, i chociaż działania niepożądane występują rzadko, ale jeśli się pojawią to mogą być całkiem poważne. Potencjalne skutki uboczne należy zgłaszać do lekarza i obejmują:

  • Ciemny mocz,
  • Gorączka,
  • Żółtaczka,
  • Utrata apetytu,
  • Nudności i wymioty.

Ważne jest, aby jakikolwiek przebieg leczenia został całkowicie zakończony, nawet jeśli objawy gruźlicy ustąpiły. Wszelkie bakterie, które przeżyły terapię, mogą stać się odporne na leki przepisane i mogą prowadzić do rozwoju kolejnej formy gruźlicy w przyszłości.

Co powoduje gruźlicę?

Mycobacterium tuberculosis to właśnie ten typ bakterii powoduje rozwój gruźlicy. Rozprzestrzeniają się one w powietrzu, gdy osoba z gruźlicą (której płuca są dotknięte) kaszle, kicha, pluje, śmieje się lub mówi. Gruźlica jest zaraźliwa, ale nie jest to typ choroby, który łatwo złapać. Szanse na złapanie gruźlicy od kogoś, z kim się mieszka lub pracuje są znacznie wyższe niż w przypadku znajomego, które spotyka się raz na kilka miesięcy. Większość osób z aktywną formą gruźlicy, które otrzymały odpowiednie leczenie przez co najmniej 2 tygodnie, nie przenoszą już zakażeń.

Ponieważ antybiotyki zaczęły być stosowane w walce z gruźlicą, niektóre szczepy stały się oporne na leki. Oporność wielolekowa gruźlicy powstaje, gdy antybiotyk nie zabija wszystkich bakterii, a bakterie, które przeżyły, rozwijają oporność na ten antybiotyk, a często także inne zarazem.

Zapobieganie gruźlicy

Zasadniczo w działaniach zapobiegawczych przeciwko rozwojowi gruźlicy można podjąć kilka ogólnych środków. Unikanie innych osób przez nie chodzenie do szkoły lub pracy lub spanie w odizolowanym pokoju, pomoże zminimalizować ryzyko, że zarazki dotrą do kogoś innego. Ponadto, noszenie maski, zakrywanie ust i wentylacja pomieszczeń mogą również ograniczać rozprzestrzenianie się bakterii.

Szczepienie na gruźlicę

W niektórych krajach szczepionki przeciwko gruźlicy są podawane dzieciom. Nie jest zalecany do ogólnego stosowania, ponieważ nie jest ona  skuteczna u dorosłych i może negatywnie wpływać na wyniki diagnozowania testów skórnych.

Czynniki ryzyka

Ludzie z upośledzonym układem odpornościowym są najbardziej narażeni na rozwój aktywnej gruźlicy. Na przykład wirus HIV hamuje układ odpornościowy, utrudniając organizmowi kontrolę bakterii gruźlicy. Ludzie zarażeni wirusem HIV i gruźlicą są do 30%  bardziej narażeni na rozwój aktywnej gruźlicy, niż osoby, które nie mają HIV.

Stwierdzono również, że stosowanie tytoniu zwiększa ryzyko rozwoju aktywnej gruźlicy. Około 10% przypadków gruźlicy na całym świecie wiąże się z paleniem. Co więcej, osoby z poniższymi warunkami mają zwiększone ryzyko zachorowania na gruźlicę:

  • Cukrzyca,
  • Niedożywienie,
  • choroba nerek,
  • niektóre formy nowotworów.

Ponadto, ludzie, którzy przechodzą terapię przeciwnowotworową, każdy, kto jest bardzo młody lub stary, oraz osoby nadużywające narkotyków są bardziej zagrożone na zakażenie gruźlicy. Podróż do niektórych krajów, w których gruźlica jest bardziej powszechna, również zwiększa poziom ryzyka.

Informacje w pigułce

Oto kilka kluczowych punktów dotyczących gruźlicy.

  • Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że 9 milionów ludzi rocznie choruje na gruźlicę, a 3 miliony z nich ma problem z leczeniem w wyniku braku odpowiedniej opieki zdrowotnej.
  • Gruźlica jest jedną z trzech głównych przyczyn śmierci kobiet w wieku od 15 do 44 lat.
  • Objawy gruźlicy (kaszel, wysoka temperatura ciała, nocne poty, utrata masy ciała itp.) Mogą być łagodne przez wiele miesięcy, a osoby chore na gruźlicę mogą zarazić inne osoby (nawet w ilości od 10 do 15 osób) poprzez bliski kontakt w ciągu roku.
  • Gruźlica jest patogenem przenoszonym drogą kropelkową, co oznacza, że bakterie powodujące gruźlicę mogą rozprzestrzeniać się w powietrzu od osoby do osoby.