Erytrocyty – funkcje, normy, choroby

Erytrocyty są jednym z trzech (obok leukocytów i trombocytów) najważniejszych elementów morfotycznych krwi. Nazywane są one także krwinkami czerwonymi, ze względu na swoje zabarwienie. To one powodują, że krew jest czerwona, zaś wszystkie tkanki ludzkiego organizmu otrzymują właściwe zaopatrzenie w tlen. W badaniach diagnostycznych wykrywa się zarówno erytrocyty obniżone, jak i erytrocyty podwyższone.

Powstawanie i śmierć erytrocytów

Krwinki czerwone powstają w czerwonym szpiku kostnym, ze zlokalizowanych tam krwiotwórczych komórek macierzystych. W wyniku podziałów tych ostatnich, pojawiają się komórki linii erytrocytarnej, które mnożą się i dojrzewają formując dorosłe erytrocyty. Proces dojrzewania krwinek czerwonych jest pod wieloma względami niezwykły. W jego trakcie syntetyzowana jest znaczna ilość hemoglobiny – czerwonego białka zawierającego żelazo, potrafiącego wiązać cząsteczki tlenu. Ponadto, z komórki usunięte zostaje jądro komórkowe, zanikają też mitochondria i niektóre inne organelle (np. aparat Golgiego). Ma to na celu zmniejszyć zapotrzebowanie erytrocytu na energię, tak aby sam nie zużywał transportowanego przez siebie tlenu. Omawiane komórki żyją ok. 120 dni. Starzejące się erytrocyty są wyłapywane przez komórki żerne rezydujące w śledzionie i wątrobie, w których ulegają one rozpadowi.

Budowa i fizjologia erytrocytów

Brak jądra komórkowego powoduje, że erytrocyt ma kształt dwuwklęsłej soczewki. Ich średnica wynosi ok. 7,5 mikrometra (jeden milimetr ma 1000 mikrometrów), są więc niewielkie, ale i tak często muszą one ulegać odkształceniu, aby przecisnąć się przez najmniejsze naczynia włosowate. Na powierzchni krwinek czerwonych zlokalizowane są substancje grupowe krwi (A, B i 0), które odpowiedzialne są za niezgodności w obrębie układów grupowych. Wśród erytrocytów krwi obwodowej pewną część stanowią retikulocyty, czyli komórki nie w pełni dojrzałe. Są one nieco większe od dorosłych erytrocytów i posiadają pozostałości pewnych organelli (jąder komórkowych lub siateczki śródplazmatycznej).

Rola krwinek czerwonych w wymianie gazowej

Erytrocyty jako transportery tlenu

Mniej więcej 30% masy krwinki czerwonej stanowi hemoglobina. Jest to białko, którego cząsteczka zbudowana jest z czterech części (podjednostek), zaś każda z nich posiada w środku grupę hemową. W centrum hemu znajduje się atom żelaza, do którego przyłączyć się może cząsteczka tlenu. Tak więc, w pełni utlenowana hemoglobina przenosi 4 cząsteczki tlenu i ma ona kolor jasnoczerwony. Taka utlenowana hemoglobina płynie tętnicami z płuc do tkanek. Tam oddaje tlen i jej barwa zmienia się na ciemnoczerwoną. U zdrowych ludzi istnieją trzy rodzaje hemoglobiny:

  • HbF – hemoglobina płodowa, występująca też we krwi niemowlaków (zanika pod koniec 1 roku życia)
  • HbA1 – hemoglobina dorosłych, występuje u 97% populacji
  • HbA2 – rzadko występująca hemoglobina dorosłych, od poprzedniej różni się rodzajem budujących ją podjednostek

Erytrocyty a transport dwutlenku węgla

Krwinki czerwone odgrywają ważną rolę w transporcie CO2 z tkanek do płuc, choć ta sprawa jest trochę bardziej zawiła niż przenoszenie tlenu. CO2, powstający w niemal każdej komórce ze spalania cukrów i tłuszczy, wnika do wnętrza erytrocytów, gdzie specjalny enzym (anhydraza węglanowa) łączy go z cząsteczką wody, tak że powstaje kwas węglowy. Ten zaś rozpada się z wytworzeniem jonu wodorowęglanowego. Ponieważ wodorowęglan dobrze rozpuszcza się w wodzie, opuszcza on erytrocyty i wędruje do płuc w osoczu (tylko niewielka część łączy się z hemoglobiną). W płucach zachodzi proces odwrotny od powyżej opisanego, dzięki któremu CO2 może opuścić organizm z wydychanym powietrzem.

Parametry związane z erytrocytami

W ramach analizy tzw. morfologii krwi obwodowej, rutynowo oznacza się wiele parametrów związanych z krwinkami czerwonymi. W dzisiejszych czasach robi się to maszynowo, z zastosowaniem zautomatyzowanych analizatorów. Zakresy prawidłowych wartości ustalane są indywidualnie dla każdego laboratorium, lecz orientacyjnie można przytoczyć następujące normy:

  • RBC – liczba erytrocytów: kobiety 3 500 000 – 5 200 000 /mm3; mężczyźni
    3 900 000 – 5 700 000 /mm3
  • HCT – Hematokryt (określa część objętości krwi ustanawianą przez erytrocyty): kobiety 37 – 47 %; mężczyźni 40 – 54 %
  • MCH – średnia zawartość hemoglobiny w erytrocycie: 27 – 34 pg
  • MCHC – średnie stężenie hemoglobiny w erytrocycie: 33 – 36 g/dl
  • MCV – średnia objętość krwinki czerwonej: 80 – 96 fl (μm3)
  • RDW – rozpiętość rozkładu objętości erytrocytów: 11,5 – 14,5 %
  • HGB – stężenie hemoglobiny we krwi: kobiety: 11 – 15 g/dl; mężczyźni: 12 – 17 g/dl
  • RET – retikulocyty: kobiety 8 – 41‰; mężczyźni 8 – 25‰

Odstępstwa od normy – co mogą oznaczać?

Najczęściej spotykanym odstępstwem od normy jest zmniejszenie liczby erytrocytów, któremu mogą towarzyszyć zmiany niektórych innych parametrów, wymienionych powyżej (np. spadek HGB, HCT, zmiany RET, MCV, itp). Najpowszechniejszym powodem takiego problemu jest anemia (niedokrwistość) wywołana brakiem żelaza. Gdy organizmowi brakuje żelaza, nie ma on z czego wytwarzać hemoglobiny i cały proces erytropoezy (dojrzewania erytrocytów) zostaje zaburzony. U takich pacjentów, oprócz spadku RBC, zmniejsza się MCV, MCH, HGB i HCT. W osoczu zmniejsza się stężenie żelaza i ferrytyny, zaś stężenie transferyny może wzrosnąć. Oprócz niedoboru żelaza przyczyną niedokrwistości może być brak witaminy B12 lub kwasu foliowego, przedwczesny rozpad erytrocytów (anemia hemolityczna) lub uszkodzenie szpiku kostnego. Erytrocyty mogą być także podwyższone: z przyczyn fizjologicznych (adaptacja do pobytu w wysokich górach), lub patologicznych (np. czerwienica prawdziwa).

Wrodzone lub nabyte choroby związane z erytrocytami

Wrodzonymi schorzeniami, manifestującymi się nieprawidłową budową hemoglobiny i erytrocytów są talasemie, jak też niedokrwistość sierpowatokrwinkowa. Talasemie to genetyczne schorzenia, w których następuje nierównomierna synteza poszczególnych podjednostek hemoglobiny. W ich przebiegu pojawiają się erytrocyty tarczowate, widoczne w rozmazach krwi. Ich przebieg może być bardzo zróżnicowany, od łagodnego do śmiertelnego. Anemia sierpowatokrwinkowa to defekt struktury hemoglobiny, spowodowany punktową mutacją w jej genie. Erytrocyty przyjmują sierpowaty kształt i mają większą skłonność do rozpadu (hemolizy), jednak osoby z tą chorobą wykazują dużą odporność na zarażenie malarią. Jest to powodem dosyć dużego rozpowszechnienia tej choroby w Afryce. Zarodźce malarii to pierwotniaki pasożytnicze rozwijające się we wnętrzu erytrocytów. Pojawiające się okresowo napady tej choroby są spowodowane wydostawaniem się kolejnych pokoleń pasożyta z erytrocytów do krwi.

Erytrocyty – funkcje, normy, choroby
5 (100%) 5 votes
Może ci się spodobać również