Celiakia – przyczyny, objawy, leczenie oraz diagnostyka

Celiakia, zwana także chorobą trzewną jest schorzeniem uwarunkowanym genetycznie. Co to oznacza? Wraz z genami można przekazać potomstwu skłonność do wystąpienia schorzenia, które może pojawić w sprzyjających mu warunkach środowiskowych. Pierwsze symptomy nietolerancji glutenu najczęściej obserwuje się w podczas okresu obniżonej odporności organizmu, w trakcie infekcji wirusowych lub bakteryjnych. Na celiakię zapadają statystycznie najczęściej:

  • przedstawiciele rasy białej,
  • mieszkańcy Europy Środkowej oraz Północnej,
  • dwa razy częściej kobiety.

Pacjenci diagnozowani w kierunku choroby trzewnej pozostają w zróżnicowanym wieku. Ciekawostkę stanowić może fakt, że schorzenie to prawie w ogóle nie występuje w krajach Azji, takich jak Japonia i Chiny oraz w Afryce. Najprawdopodobniej wynika to ze stosowanej w tych kręgach kulturowych diety, zawierającej śladowe ilości glutenu.
Pierwszy raz chorobę opisał Samuel Gee – pracujący w Londynie, brytyjski lekarz pediatra w roku 1888, przytaczając w pracy naukowej opisy dzieci w wieku od roku do pięciu lat, cierpiących na zróżnicowane objawy do złudzenia przypominające niestrawność. Kilka lat później Willem Karel Dick – niderlandzki specjalista chorób wieku dziecięcego, odkrył zależność pomiędzy pojawianiem się niestrawności, a okresami zwiększonego spożycia pieczywa wśród małych pacjentów. Jako pierwszy zastosował w ramach terapii, wolną od glutenu dietę, obserwując wśród leczonych dzieci znaczną poprawę zdrowia oraz ustąpienie kłopotliwych dolegliwości. Zespół nieprzyjemnych objawów związanych z celiakią, pojawia się na skutek nieodpowiedniej reakcji organizmu chorego na znajdującą się
w zbożach mieszankę białek, zwaną glutenem. Dotyczy przede wszystkim:

  • pszenicy,
  • żyta,
  • jęczmienia,
  • owsa

Objawy celiakii klasycznej

U chorych po spożyciu pokarmów zawierających gluten, zaobserwować można szereg objawów, które laikowi niezwykle łatwo pomylić ze zwykłą niestrawnością. Należą do nich – w celiakii klasycznej:

  • przewlekła biegunka tłuszczowa o kleistej konsystencji,
  • u dorosłych – znaczny spadek masy ciała,
  • w przypadku dzieci –  zahamowanie wzrostu – organizm dziecka nie jest w stanie wchłaniać wystarczającej do prawidłowego rozwoju, ilości składników odżywczych. Celiakia powoduje zanik kosmków jelitowych, a w wyniku ograniczonej podaży witamin i mikroelementów dziecko przestaje rozwijać się prawidłowo.
  • silne bóle brzucha przypominające zatrucie pokarmowe,
  • zwiększenie obwodu brzucha,
  • niedokrwistość oraz osteoporoza wynikająca z nieprawidłowego wchłaniania pokarmu,
  • niedobór kwasu foliowego powodujący upośledzenie funkcjonowania systemu nerwowego, objawiający się drastycznymi zmianami w zachowaniu chorego, takimi jak stany depresyjne,
  • problemy skórne – nawracające afty,
  • u dzieci długo nie diagnozowanych, pojawić się może krzywica kręgosłupa i inne wady postawy takie jak nienaturalnie opadające ramiona.

Celiakia w postaci klasycznej diagnozowana jest w około 30 procentach przypadków.

Objawy celiakii nietypowej

Do pozostałych odmian choroby trzewnej należy postać nietypowa, do której najczęstszych symptomów zaliczają się:

  • anemia z niedoboru żelaza,
  • zmiany skórne – występowanie trudno gojących się owrzodzeń, nawracające zapalenia błony śluzowej jamy ustnej, często pojawiająca się opryszczka,
  • nieprawidłowe wchłanianie wapnia i związane z tym złamania oraz hipoplazja szkliwa czyli jego nabyty niedorozwój,
  • bóle kostno – stawowe oraz zapalenie stawów, najczęściej występujące symetryczne i dotyczące stawów kolanowych, biodrowych lub barkowych. Zdecydowanie rzadziej obejmujące stawy skokowe, łokciowe oraz nadgarstki,
  • problemy neurologiczne i psychiczne – mogą pojawić się zmiany nastrojów włącznie z depresją, nawracające bóle głowy, epilepsja, ataksja, czyli niezborność ruchów oraz zaburzenia koncentracji,
  • zaburzenia związane z układem rozrodczym, takie jak poronienia o niewyjaśnionej genezie, problemy z niepłodnością u kobiet i mężczyzn. Często dochodzi do zaburzenia miesiączkowania, zaburzeń potencji oraz znacznego obniżenia libido osób z celiakią,
  • problemy z prawidłowym funkcjonowaniem wątroby – stłuszczenie, marskość, niebezpieczne podwyższenie cholesterolu we krwi chorego.

W tej postaci objawy ze strony układu pokarmowego są naprawdę niewielkie, po mimo, że występuje typowy dla celiakii zanik kosmków w jelicie cienkim. Jednocześnie jest to najczęściej występująca odmiana tej choroby, na którą zapadają pacjenci. Wykrywana jest przeważnie przy okazji diagnostyki nie powiązanej z nią samą.

Postać bezobjawowa celiakii

Kolejną odmianę stanowi postać bezobjawowa celiakii. W tym przypadku chorobę diagnozuje się jedynie na podstawie obecności we krwi pacjenta przeciwciał przeciwko tranglutaminazie białkowej. Jak wskazuje sama nazwa, ta odmiana nie daje żadnych charakterystycznych symptomów. Jeśli kosmki jelitowe pozostają prawidłowe, możemy mówić o celiakii latentnej. W przypadku wyraźnego zaniku kosmków w jelicie cienkim oraz jednoczesnym braku innych, charakterystycznych objawów, mamy do czynienia z celiakią niemą.

Diagnostyka

W przypadku wystąpienia niepokojących objawów nie należy przechodzić na dietę bezglutenową bez konsultacji z lekarzem. Gwałtowna zmiana spożywanych do tej pory produktów, może bowiem zafałszować wyniki badan laboratoryjnych, bez których nie jest możliwe postawienie diagnozy w kierunku celiakii. Rozpoznanie choroby trzewnej  polega przede wszystkim na wykonaniu odpowiedniej analizy laboratoryjnej z pobranej krwi pacjenta, wykrywającej obecność przeciwciał w surowicy. Do pełnego rozpoznania konieczne będzie również wykonanie biopsji jelita cienkiego, podczas badania endoskopowego lub biopsji metodą kapsułkową.

Leczenie

Leczenie polega przede wszystkim na unikaniu spożywania produktów spożywczych zawierających gluten. Ścisła dieta musi być stosowana na stałe, bez żadnych odstępstw. Wszystkie kupowane przez chorego produkty spożywcze powinny zawierać na opakowaniu rysunek przekreślonego kłosu zboża – międzynarodowy znak producentów żywności nie zawierającej glutenu.

Celiakia – przyczyny, objawy, leczenie oraz diagnostyka
Oceń artykuł!
Może ci się spodobać również