Borelioza – objawy, diagnostyka, leczenie

Borelioza, czyli złośliwe krętki

Borelioza jest chorobą, którą medycyna zna od niedawna. Została ona opisana, jako oddzielna jednostka chorobowa, dopiero w latach siedemdziesiątych dwudziestego wieku, u grupy dzieci z miejscowości Lyme, na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych Ameryki. Głównym objawem tamtych chorych było nietypowe zapalenie stawów, zaś od nazwy wspomnianego miasteczka, schorzenie to jest często określane terminem „choroba z Lyme”.

Nieco później, na samym początku lat osiemdziesiątych, Willy Burgdorfer wyizolował z jelita środkowego kleszcza (z rodzaju Ixodes) długie krętki, które od nazwiska odkrywcy nazwano Borrelia burgdorferi. Mikroby te są, jak na bakterie, bardzo długie gdyż mogą osiągać nawet 50 mikrometrów. Posiadają zespół wici, leżących w obrębie ściany komórkowej wzdłuż całej komórki, które sprawiają, że są bardzo ruchliwe. Dzielą się one jednak dosyć powoli, bo zaledwie raz na kilka lub kilkanaście godzin. Mają spiralny kształt i zaliczane są do kategorii bakterii Gram-ujemnych. Niedługo po wykryciu, mikroorganizmy te zidentyfikowano jako czynnik sprawczy choroby z Lyme. Opisywana bakteria stosuje kilka technik unikania zniszczenia przez mechanizmy odpornościowe gospodarza. Może wnikać do wnętrza komórek i tam się rozwijać. Może też zmieniać postać ze spiralnej w sferyczną (pozbawioną ściany komórkowej), lub wytwarzać powłokę maskującą przed przeciwciałami.

Kleszcze jako wektory przenoszące boreliozę

Choć kleszcze nie przypominają pająków są z nimi dosyć blisko spokrewnione, należą one bowiem do gromady pajęczaków. Posiadają trzy stadia rozwojowe: larwy, nimfy i postaci dorosłej. Każda z tych postaci musi napić się krwi: larwa i nimfa aby przeobrazić się w kolejne stadium, postać dorosła aby złożyć jaja. Ta ostatnia, po złożeniu jaj, ginie. Kleszcz może zarazić się bakteriami Borrelia burgdorferi gdy pije krew zwierzęcia będącego nosicielem. Bakterię tą przenoszą głównie kleszcze z rodzaju Ixodes (np. Ixodes ricinus – kleszcz pospolity).

Bakterie przedostają się do ślinianek stawonoga i gdy ten ponownie się pożywia, mogą przedostać się do organizmu kolejnego kręgowca. Kleszcze występują w siedliskach dosyć wilgotnych – w lasach, na pastwiskach i wilgotnych łąkach. Są one bardzo mało wybredne pod względem żywicieli: pasożytują na wielu gatunkach ssaków, ptaków, a nawet gadów. Warto wiedzieć, że najłatwiej złapać kleszcza przechodząc przez gęstą roślinność: trawę, paprocie, zarośla. Kleszcze wspinają się na takie rośliny i gdy człowiek lub zwierzę otrze się o nie, wtedy przyczepiają się do ubrania lub sierści. Następnie kleszcz wędruje po ciele szukając odpowiedniego miejsca, po czym wbija się w skórę i zaczyna wysysać krew. Trzeba zaznaczyć, że złapanie kleszcza nie oznacza automatycznie przeniesienia choroby. Po pierwsze – tylko część tych pajęczaków jest nosicielem choroby. Po drugie, ryzyko przeniesienia patogenu zależy od czasu przebywania kleszcza wkręconego w skórę człowieka. Uważa się, że duże ryzyko istnieje, gdy pasożyt pozostawał przez co najmniej 24 godziny.

Borelioza – etap wczesny

Gdy bakterie odpowiedzialne za boreliozę wydostaną się z kleszcza, pierwszą tkanką, którą napotykają na swej drodze jest skóra. Rozprzestrzeniają się więc one w skórze powodując pierwszy charakterystyczny objaw: rumień wędrujący. Pojawia się on u wielu zarażonych (choć nie u wszystkich) i początkowo ma postać czerwonej plamki bądź grudki w miejscu ukąszenia. Następnie rozszerza się ona i swoim wyglądem zaczyna przypominać tarczę strzelniczą: tworzy się czerwony okrąg, wewnątrz niego jasny pierścień otaczający czerwony środek.

Pojawienie się rumienia powinno być sygnałem do wdrożenia antybiotykoterapii. Jeżeli leczenie nie zostanie wdrożone, rumień zwykle zanika (po kilku tygodniach), jednak nie oznacza to końca infekcji. Wręcz przeciwnie – bakteria zaczyna wtedy rozsiewać się po organizmie. Jednym z pierwszych symptomów zakażenia rozsianego może być rumień wędrujący mnogi, czyli zmiana skórna w wielu obszarach skóry odległych od miejsca ukąszenia. Mogą też pojawić się pierwsze dolegliwości ze strony: układu nerwowego, stawów i serca. Mogą im towarzyszyć: podwyższona temperatura, bóle głowy i mięśni, czy też osłabienie.

Borelioza – etap późny

W czasie gdy we krwi i narządach dobrze ukrwionych układ immunologiczny ostro walczy z zarazkiem, ten namnaża się w narządach mniej intensywnie infiltrowanych przez leukocyty. Należą do nich: stawy, układ nerwowy, skóra i oczy. U różnych osób mogą pojawić się różne objawy. Neuroborelioza może mieć niezwykle zróżnicowany przebieg.

Mogą rozwinąć się porażenia nerwów czaszkowych i obwodowych, zapalenie opon mózgowych, korzeni nerwowych lub mózgu, encefalopatia (manifestująca się zaburzeniami pamięci, bezsennością, drętwieniem kończyn). Bardzo częstą manifestacją nieleczonej boreliozy jest przewlekłe zapalenie stawów. Inne możliwe dolegliwości to: zanikowe zapalenie skóry, zapalenie serca lub osierdzia, zapalenia struktur gałki ocznej i wiele innych. Późne objawy choroby mogą ujawnić się nawet kilka lat po zarażeniu.

Diagnostyka boreliozy

Diagnostyka boreliozy jest zagadnieniem dosyć trudnym, ze względu na duże zróżnicowanie objawów klinicznych oraz brak zadowalających testów laboratoryjnych. Podstawowe znaczenie dla prawidłowego rozpoznania ma ocena objawów klinicznych. Analiza krwi może być użyta jako element pomocniczy. Największe znaczenie wśród badań krwi mają testy serologiczne. Nie wykrywają one bezpośrednio samej bakterii, ale przeciwciała wytwarzane przez organizm, przeciwko antygenom mikroba.

Do takich metod należą powszechnie używane testy ELISA i Western blot. Dosyć popularne są analizy z wykorzystaniem PCR, pozwalające na wykrycie materiału genetycznego patogenu. Jednak ich wartość diagnostyczna, gdy wykonywane są na krwi, jest niewielka. Wynika to z faktu, że bakteria przebywa we krwi stosunkowo krótko i trudno ją tam wykryć. Wartość analizy PCR jednak znacznie wzrasta, gdy badaniu poddany jest kleszcz wyciągnięty ze skóry. Trzeba jednak zaznaczyć, że obecność krętków w kleszczu nie oznacza, że z całą pewnością doszło do zarażenia. Wskazuje to jedynie, że mogło do tego dojść.

Terapia i prewencja boreliozy

Borelioza jest chorobą uleczalną i tym łatwiej jest się jej pozbyć im wcześniej wdroży się leczenie. Zaleca się prowadzić antybiotykoterapię przez okres do 1 miesiąca, z użyciem doksycykliny, względnie amoksycyliny. Zdecydowanie lepiej jednak zapobiegać tej chorobie, przez unikanie wysokiej, gęstej trawy, lub stosowanie środków antykleszczowych, np. z permetryną. Po spacerze w terenie zagrożonym warto sprawdzić powierzchnię ciała, włosy i ubranie czy nie ma tam tych stawonogów.

Borelioza – objawy, diagnostyka, leczenie
5 (100%) 5 votes
Może ci się spodobać również

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.