AlAT (aminotransferaza alaninowa) – rola w organizmie, znaczenie diagnostyczne, normy

Wątroba to wielki narząd zlokalizowany w górnej części jamy brzusznej, tuż pod przeponą. Ma ona skomplikowaną strukturę, jej miąższ podzielony jest na płaciki zbudowane z wielu typów komórek. Najważniejsze komórki wątroby, stanowiące 80% jej masy, to hepatocyty. W odróżnieniu od wielu innych wyspecjalizowanych typów komórek, hepatocyty wypełniają nie jedną, nie dwie, ale dziesiątki różnorodnych funkcji. Poniżej wypunktowano najważniejsze z nich:

  • Odtruwanie organizmu z toksyn, rozkładanie leków, szkodliwych produktów metabolizmu itp.
  • Magazynowanie pewnych potrzebnych substancji (glikogen, witaminy A, D, B2, B3, B4, B12).
  • Regulacja stężenia glukozy we krwi.
  • Produkcja ważnych białek osocza krwi (albumina, fibrynogen).
  • Produkcja mocznika (wydalanego później przez nerki).
  • Uczestniczenie w wytwarzaniu lipoprotein.
  • Wytwarzanie żółci (tłoczonej później przewodami żółciowymi do jelita).

Niestety, hepatocyty są komórkami podatnymi na choroby i uszkodzenia, spowodowane np. działaniem toksyn, alkoholu, czy wirusów. Uszkodzenie wątroby jest stanem bardzo niebezpiecznym. W zależności od charakteru uszkodzenia, wyróżnia się ostrą bądź przewlekłą niewydolność tego narządu. Przykładem ciężkiej przewlekłej niewydolności jest tzw. marskość wątroby, w której hepatocyty zostają zastąpione tkanką łączna (zwłóknienie). W przypadku ciężkiej niewydolności pojawiają się takie objawy jak: żółtaczka, wybroczyny (związane z nieprawidłową krzepliwością krwi), encefalopatia (różne objawy neurologiczne i psychiatryczne), śpiączka i śmierć. Dlatego tzw. próby czynnościowe wątroby należą do najczęściej wykonywanych badań diagnostycznych.

Skład chemiczny osocza, a stan wątroby

Na szczęście, aby sprawdzić jak funkcjonuje wątroba, wystarczy wykonać pewne biochemiczne analizy na łatwo dostępnym materiale – osoczu pozyskiwanym z krwi pacjenta. Wynika to z faktu, że zaburzona praca hepatocytów mniej lub bardziej odbija się na składzie chemicznym krwi. Do najbardziej popularnych testów wątrobowych należą: aminotransferazy (AlAT i AspAT), GGTP, fosfataza zasadowa (ALP), dehydrogenaza mleczanowa (LDH), stężenie bilirubiny (całkowitej, wolnej i związanej), czas protrombinowy i wskaźniki infekcji wirusowych. Wymienione testy odnoszą się do różnych funkcji hepatocytów, stąd rozmaite choroby tego narządu dają odmienne wzorce zmian poszczególnych parametrów.

Aminotransferaza alaninowa – najważniejszy marker stanu wątroby

Aminotransferaza alaninowa (AlAT, ALT) jest enzymem (czyli białkiem) pływającym swobodnie w cytoplazmie hepatocytów. Należy ona do większej grupy enzymów – aminotransferaz, których zadanie polega na przenoszeniu grupy aminowej (atom azotu połączony z dwoma atomami wodoru) pomiędzy dwoma aminokwasami. Oderwanie od aminokwasu grupy aminowej jest istotne np. podczas „spalania” aminokwasu, aby pozyskać z niego energię. AlAT to bardzo wyspecjalizowany enzym, gdyż przenosi grupę aminową pomiędzy alaniną, a kwasem glutaminowym. Z kwasu glutaminowego azot grupy aminowej może zostać łatwo przeniesiony do cząsteczki mocznika (i wydalony z organizmu). Reakcja katalizowana przez omawiane białko jest w pełni odwracalna: o kierunku w jakim zachodzi decyduje stężenie poszczególnych elementów (substratów i produktów). Oprócz części białkowej, w skład tego enzymu wchodzi tzw. grupa prostetyczna (kofaktor). Jest nią pochodna witaminy B6 – pirydoksyny. Jej obecność umożliwia tymczasowe związanie aminokwasu, podczas zachodzenia reakcji.

AlAT a uszkodzenie hepatocytów

W hepatocytach ilość AlAT jest bardzo duża. Enzym ten występuje, choć w znacznie mniejszych ilościach, także w komórkach serca, mięśni szkieletowych, nerek i mózgu. Gdy komórki zawierające AlAT są zdrowe i żywotne, enzym znajduje się wyłącznie wewnątrz komórek, nie wydostaje się z nich na zewnątrz (ponieważ zdrowe komórki mają szczelną błonę komórkową). Gdy komórka obumrze, lub nie funkcjonuje prawidłowo (np. na skutek niedotlenienia) błona komórkowa traci szczelność, a wewnątrzkomórkowe enzymy wydostają się do płynu tkankowego i dalej – do krwi. Ponieważ wątroba zawiera dużo aminotransferazy alaninowej, zaś inne narządy są ubogie w ten enzym, pojawienie się we krwi dużych ilości tego białka z dużym prawdopodobieństwem wskazuje na uszkodzenie właśnie hepatocytów.

AspAT – drugi ważny wskaźnik

Pisząc o aminotransferazie alaninowej, nie można pominąć jej partnera – aminotransferazy asparaginianowej. Enzym ten jest odpowiedzialny za przenoszenie grupy aminowej pomiędzy kwasem asparaginowym, a kwasem glutaminowym. W odróżnieniu od AlAT, AspAT występuje w dużych ilościach nie tylko w wątrobie, ale również w sercu, mięśniach szkieletowych, komórkach nerek oraz mózgu. Podobnie jak AlAT, aminotransferaza asparaginianowa wydostaje się z uszkodzonych komórek i jej aktywność w osoczu może wzrosnąć w określonych schorzeniach. Duże znaczenie diagnostyczne ma wzajemna relacja aktywności obu opisanych aminotransferaz w osoczu: AspAT/AlAT. Jest to wskaźnik de Ritisa. U pacjentów z chorobami wątroby jego wartość jest zazwyczaj mniejsza od 1 (AlAT wykazuje nieco większą aktywność niż AspAT). Odwrotna sytuacja ma miejsce u pacjentów po zawale serca, u których wskaźnik de Ritisa może mieć wartość >2.

Przyczyny zwiększonej aktywności aminotransferaz

Najbardziej typową sytuacją, w której dochodzi do zwiększenia aktywności aminotransferaz (zwłaszcza AlAT) w osoczu, jest choroba wątroby. U pacjentów z ciężkim uszkodzeniem tego narządu, aktywności obu enzymów mogą przekraczać normę nawet kilkadziesiąt razy. Typowymi schorzeniami manifestującymi się poprzez te enzymy są:

  • Wirusowe zapalenie wątroby – jego przyczyną najczęściej są wirusy: HAV, HBV, HCV. Infekcja wirusowa może spowodować poważną niewydolność tego narządu.
  • Alkoholowe zapalenie wątroby – wyjątkowo w tym przypadku wzrost aktywności AspAT może być większy niż AlAT. U niektórych pacjentów wskaźnik de Ritisa może być wyższy niż 2. U osób dużo pijących standardowo dochodzi też do znacznego wzrostu aktywności GGTP (gamma-glutamylotranspeptydaza).
  • Uszkodzenie hepatocytów przez trucizny (w tym leki) – przyczyną może być przedawkowanie popularnego paracetamolu lub zatrucie grzybami.
  • Niealkoholowe stłuszczenie wątroby – zwykle pojawia się u osób otyłych, z cukrzycą typu 2 oraz hiperlipidemią.
  • Cholestaza – zablokowanie wydzielania bądź przepływu żółci. Istnieje wiele przyczyn, które mogą za to odpowiadać: kamienie w przewodach żółciowych, nowotwory, torbiele, marskość żółciowa wątroby, a nawet ciąża. W zdiagnozowaniu tego stanu bardzo pomocne są: GGTP, ALP oraz bilirubina.
  • Autoimmunologiczne zapalenie wątroby – w jego zdiagnozowaniu pomocne jest oznaczenie immunoglobulin G, oraz niektórych autoprzeciwciał.
  • Choroba Wilsona – polega na nadmiernym zatrzymywaniu w organizmie miedzi, która powoduje uszkodzenie szeregu narządów (w tym wątroby).
  • Niedokrwienie wątroby – może być skutkiem zatkania tętnicy wątrobowej (bądź żyły wrotnej) przez skrzep krwi. Oprócz aminotransferaz, we krwi zwiększa się też poziom LDH.
  • Hemochromatoza – jest schorzeniem dziedzicznym, przejawiającym się nadmiernym gromadzeniem żelaza w organizmie. Nadmiar tego metalu jest przyczyną uszkodzenia narządów wewnętrznych, m.in: wątroby.
  • Uszkodzenie mięśni – w szczególności mięśnia sercowego. Jak wspomniano powyżej, zwiększa się wtedy aktywność AspAT. Wystąpienie zawału serca można zweryfikować bardziej specyficznymi dla niego wskaźnikami: mioglobina, CK-MB, bądź troponina I oraz T.
  • Niewydolność nerek

Wartości referencyjne dla AlAT i AspAT

Normy aktywności opisywanych aminotransferaz w osoczu nieco się różnią w zależności od płci. Orientacyjne wartości są następujące:

  • AlAT: kobiety 7 – 30 U/l; mężczyźni 10 – 55 U/l
  • AspAT: kobiety 9 – 25 U/l; mężczyźni 10 – 40 U/l

Podkreślić przy tym należy, że są to wartości przybliżone, ponieważ precyzyjne normy są ustalane indywidualnie dla każdego laboratorium diagnostycznego.

AlAT (aminotransferaza alaninowa) – rola w organizmie, znaczenie diagnostyczne, normy
5 (100%) 7 votes
Może ci się spodobać również

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.